نسبت عالم به حق

[محسن جهانگیری]

نسبت عالم به حق مانند نسبت سایه است به صاحب آن. حق و خلق به اعتباری در برابر هم قرار می گیرند و با هم تقابل می یابند. ابن عربی این تقابل را به صور متنوع و امثله متعدد نمایانده است که از آن جمله است سایه و صاحب سایه، زیرا همانطور که سایه به خودی خود معدوم و به وسیله شخص و یا شیء صاحب سایه موجود است، همین طور آنچه ما سوی الحق و عالم نامیده شده است فی نفسه معدوم و به وسیله حق موجود است، چنانکه در فصوص الحکم آمده است: «اعلم ان المعقول علیه سوی الحق او مسمی العالم هو بالنسبه الی الحق کالظل* للشخص و هو ظل الله و هو عین نسبه الوجود الی العالم لان الظل موجود بلا شک فی الحس**». 1

***

[یزدانپناه عسکری]

وجود عینی عالم، بازتاب نظام مند منطقی از حق و خروج اراده، در بر گیرنده، درک اعیان عالم است.

_______________________________________

1- محسن جهانگیری، محیی الدین ابن عربی چهره برجسته عرفان اسلامی، انتشارات دانشگاه تهران - تهران، چاپ: چهارم، 1375. ص427

* - در اینجا توجه بدین نکته لازم است که ابن عربی نه تنها وجود عینی عالم، بلکه اعیان را هم ظل وجود حق تعالی میداند که می گوید:« و اعیاننا فی نفس الامر ظله لا غیره».( فصوص الحکم، فص یوسفی، ص 106.

* * - همان، ص 101.