معنی بی کران در اسارت ذهن انسان

عنقا کنایه از هیولاست، زیرا چون عنقا دیده نمی شود و جز با صورت یافت نمی گردد. و آن امری است معقول به نام هیولای مطلقه، مشترک بین همه اجسام و عنصر اعظم نامیده می شود (کاشانی، اصطلاحات الصوفیه، ص 279). عنقا سیمرغ را می خوانند و سیمرغ به جهت آن می گویند که هر لون که در هر مرغی از انواع مرغان می باشد، در بال او موجود است. و چنانچه از سیمرغ که عنقاست، به غیر از همین اسم معلوم نیست، غیر حق نیز هرچه از مراتب لطائف و کثایف و بسایط و مرکبات فرض کنند، فی الحقیقه همه اسم بی مسماست؛ و حقیقت و مسمای هستی مطلقا غیر از حق نمی تواند بود؛ چه غیر هستی جز نیستی نیست و نیستی عدم صرف و لا شیء محض است (لاهیجی، شرح گلشن راز، ص 456). غباری که خداوند اجسام عالم را در آن گشوده است. عنقا عینیتی در وجود ندارد مگر به صورتی که در آن گشوده شده. ازاینرو به عنقا نامیده شده، زیرا به ذکرش شنیده و تعقل می شود و وجود و عینیتی ندارد (جرجانی، تعریفات، ص 118). انسان کامل را نیز عنقا گویند که یافت ناشدنی است (شیخ روزبهان بقلی شیرازی، شرح شطحیات، صص 318، 331، 366؛ هدایت، ریاض العارفین، ص 40). عشق را گویند به سبب نایابی و ناپیدایی سیمرغ، چنانکه چیزی ناپاینده را به عنقا مثل زنند که فلان چیز صورت عنقا دارد، پس بدان سبب عشق را به عنقا نسبت کرده اند؛ و ادراک معرفت ذات حق سبحانه و تعالی را نیز به عنقا مثل میزنند. و زن گردندراز را گویند (پوشنجی، قواعد العرفاء و آداب الشعراء، صص 145 و 258).

در صومعه نگنجد رند شرابخانه - عنقا چگونه گنجد در کنج آشیانه (عراقی)

اگر عنقا ز بیبرگی بمیرد - شکار از چنگ گنجشکان نگیرد (سعدی)

برو این دام بر مرغ دگر نه - که عنقا را بلند است آشیانه (حافظ).1

***

[جلال الدین همایی]

صفت «علم» که از صفات ثبوتیه جمالیه است. علم باریتعالی علم حضوری و عین ذات اوست که در مرتبه احدیت نورانی که مقام تجلی ذاتی یعنی تجلی ذات للذات، و عالم بی نام ونشان است؛ و در اصطلاح عرفا به اسامی «کنز مخفی» و «حقیقه الحقائق» و «لاهوت اعلی» و «عنقاء مغرب» و «هو هویت ذات» و «غیب مطلق» و «غیب الغیوب» نیز میگویند. (2)

***

[محمدعلی موحد]

حکمت بر حسب طبیعت خود در پرده ی رمز و راز نهفته است. کشف و درک آن نیاز به تامل و آمادگی و ورزیدگی دارد.لاجرم بیان آن هم جز با استفاده از زبان اشاره و توسل به تمثیل و استعاره میسر نیست.(3)

***

[یزدانپناه عسکری]

بیان حقایق بی کرانگی، جز با استفاده از «فهرست ذهن انسان» و «صحبت کردن» و توصیف و تمثیل و استعاره میسر نیست.

______________________

1 – مجهول، اصطلاحات صوفیان مرآت عشاق، 1جلد، شرکت انتشارات علمی فرهنگی - تهران، چاپ: اول، 1388. ص272 ، 273

2 - جلال الدین همایی، مولوی نامه ؛ مولوی چه می گوید؟، جلد 2، نشر هما - تهران، چاپ: دهم، 1385. ص 695

3 - فصوص الحکم ، ابن عربی ، درآمد برگردان متن ، توضیح وتحلیل محمدعلی موحد / صمد موحد – تهران نشر کارنامه 1386 صفحه 128 ، 129