کشف مجرد و کشف مخیل

[محمدعلی موحد]

خیال مقید یک دریچه به عالم خیال مطلق دارد و یک دریچه به عالم اجسام. نقشی که از بالا در آیینه ی خیال می افتد رویای صادقه است، اما گاهی آن نقش با تصاویری از عالم پایین اختلاط پیدا می کند و حاصل آن خواب های پریشان (اضغاث احلام) است. رویای صادقه نیز گاهی به صورت کشف مجرد است که آن وضوح و خلوص تام دارد و از آسیب تصرفات قوه ی تصور آدمی مصون است، اما گاهی چنین نیست و خواطر ذهن انسانی در نقش بندی و تصویر گری آن موثر می افتد و آن را کشف مخیل می نامند. کشف مجرد محتاج تعبیر نیست اما کشف مخیل محتاج تعبیر – گذر از صورتی که دیده به چیزی دیگر – است.1

***

[صمد موحد]

به عقیده ی ابن عربی، حق تعالی در صور گوناگون ظاهری و باطنی یعنی در صور حسی و مثالی و عقلی جلوه گر است. عارف حق را در همه ی این صورت ها مشاهده می کند و حضرات عالم هستی و مراتب ادراک را مجلای آن ها می داند.2

***

[یزدانپناه عسکری]

وضوح و خلوص تام ادراک انسان در عالم مثال، مقید به خیال اندر خیال است.

______________________

1 - فصوص الحکم ، ابن عربی ، درآمد برگردان متن ، توضیح وتحلیل محمدعلی موحد / صمد موحد – تهران نشر کارنامه 1386 صفحه 357

2 – همان ص 661