کاربرد هیپنوتیزم در روان شناسی و ارتقای سلامت روان

کاربرد هیپنوتیزم در روان شناسی و ارتقای سلامت روان 

 لیلا محسنی 

شماره نظام 4478

هیپنوتیزم بالینی یکی از روش های مکمل در روان شناسی است. در این مقاله، کاربرد هیپنوتیزم در درمان اضطراب، درد، اختلال خواب، تروما و ارتقای سلامت روان بررسی می شود.

هیپنوتیزم یکی از روش هایی است که در روان شناسی و پزشکی برای کمک به درمان بعضی مشکلات جسمی و روانی استفاده می شود. با وجود پیشرفت تحقیقات علمی، هنوز برداشت های نادرستی درباره هیپنوتیزم وجود دارد. بعضی افراد تصور می کنند فرد هنگام هیپنوتیزم به خواب می رود، اختیار خود را از دست می دهد یا مجبور می شود برخلاف خواسته اش تاثیر. این تصورات بیشتر تحت تاثیر فیلم ها و نمایش های سرگرم کننده شکل گرفته اند و با هیپنوتیزم بالینی تفاوت دارند.

هیپنوتیزم بالینی حالتی از تمرکز عمیق، آرامش نسبی و توجه هدایت شده است. فرد در این حالت معمولا صدای درمانگر را می شنود، از محیط آگاه است و می تواند پیشنهادهای درمانگر را قبول یا رد کند. بنابراین هیپنوتیزم به معنای بیهوشی، خواب کامل یا از دست دادن اراده نیست.

هیپنوتیزم درمانی زمانی بیشترین فایده را دارد که توسط روان شناس، روان پزشک، پزشک یا متخصص سلامت دارای آموزش معتبر انجام شود. این روش معمولا درمان اصلی همه اختلال ها نیست، بلکه در کنار روش هایی مانند درمان شناختی رفتاری، درمان دارویی، آموزش آرام سازی و سایر مداخلات علمی استفاده می شود.

هیپنوتیزم چیست؟

انجمن روان شناسی آمریکا هیپنوتیزم را حالتی از آگاهی می داند که در آن توجه فرد متمرکزتر می شود، آگاهی او از محرک های حاشیه ای کاهش می یابد و توانایی پاسخ دادن به پیشنهادهای درمانی افزایش پیدا می کند.

در زندگی روزمره نیز حالت هایی شبیه تمرکز هیپنوتیزمی رخ می دهد. برای مثال، ممکن است فرد هنگام خواندن یک کتاب یا تماشای فیلم آن قدر غرق شود که برای مدتی متوجه صداهای اطراف نباشد. این وضعیت دقیقا برابر با هیپنوتیزم بالینی نیست، اما نشان می دهد ذهن انسان می تواند توجه خود را به شکل عمیقی روی یک موضوع متمرکز کند.

در هیپنوتیزم درمانی، متخصص از تمرکز ذهن، آرام سازی، تصویرسازی هدایت شده و پیشنهادهای کلامی برای رسیدن به یک هدف مشخص استفاده می کند. این هدف ممکن است کاهش اضطراب، مدیریت درد، اصلاح یک عادت یا افزایش احساس کنترل فرد بر علائم جسمی و روانی باشد.

تفاوت هیپنوتیزم و هیپنوتراپی

هیپنوتیزم نام حالت یا فرایندی است که در آن توجه فرد متمرکز می شود و آمادگی او برای استفاده از پیشنهادهای سازنده افزایش می یابد.

هیپنوتراپی به استفاده درمانی از این حالت گفته می شود. بنابراین هر تجربه هیپنوتیزمی الزاما درمان محسوب نمی شود. زمانی می توان از هیپنوتراپی سخن گفت که این روش در چارچوب ارزیابی، تشخیص و برنامه درمانی مشخص به کار رود.

برای مثال، اگر روان شناس پس از بررسی اضطراب فرد، از هیپنوتیزم برای کاهش تنش بدنی و تمرین مواجهه ذهنی استفاده کند، این کار هیپنوتراپی محسوب می شود.

هیپنوتیزم چگونه بر ذهن و بدن اثر می گذارد؟

هنگام هیپنوتیزم، توجه فرد از محرک های پراکنده محیطی به تجربه های درونی هدایت می شود. این تجربه ها ممکن است شامل تنفس، احساس های بدنی، تصاویر ذهنی، خاطرات یا جمله های درمانی باشند.

افزایش تمرکز به فرد کمک می کند واکنش های خودکار خود را بهتر مشاهده کند. برای مثال، فردی که هنگام قرار گرفتن در جمع دچار اضطراب می شود، ممکن است به کمک هیپنوتیزم احساس آرامش، تنفس منظم و حضور مطمئن در جمع را در ذهن تمرین کند.

تصویرسازی ذهنی نیز بخش مهمی از هیپنوتراپی است. مغز انسان هنگام تصور دقیق یک تجربه می تواند بعضی شبکه های عصبی مشابه تجربه واقعی را فعال کند. به همین دلیل تمرین ذهنی ممکن است به آمادگی بهتر برای مواجهه با موقعیت های دشوار کمک کند.

هیپنوتیزم همچنین ممکن است برداشت فرد از درد، اضطراب یا فشار روانی را تغییر دهد. در این شرایط، عامل جسمی یا روانی لزوما به طور کامل از بین نمی رود، اما تجربه فرد از آن قابل تحمل تر می شود.

مطالعات تصویربرداری مغزی نشان داده اند هیپنوتیزم می تواند فعالیت و ارتباط میان بخش هایی از مغز را که در توجه، خودآگاهی، کنترل شناختی و پردازش درد نقش دارند تغییر دهد. با این حال، سازوکار دقیق هیپنوتیزم هنوز به طور کامل شناخته نشده است و تحقیقات درباره آن ادامه دارد.

جایگاه هیپنوتیزم در روان شناسی

هیپنوتیزم در روان شناسی یک ابزار کمکی است. این روش به خودی خود یک نظریه کامل درمانی نیست. متخصص می تواند آن را با درمان شناختی رفتاری، درمان های مبتنی بر پذیرش، درمان تروما، آموزش آرام سازی و روش های مدیریت درد ترکیب کند.

هیپنوتیزم جای گفت وگوی درمانی، ارزیابی بالینی و تشخیص تخصصی را نمی گیرد. درمانگر ابتدا باید مشکل فرد، سابقه بیماری، مصرف دارو، شرایط جسمی، وضعیت خانوادگی و احتمال وجود اختلال های جدی را بررسی کند. پس از آن مشخص می شود که آیا هیپنوتیزم برای فرد مناسب است یا خیر.

کاربرد هیپنوتیزم برای اضطراب

یکی از شناخته شده ترین کاربردهای هیپنوتیزم، کاهش اضطراب است. اضطراب معمولا با نگرانی، تنش عضلانی، افزایش ضربان قلب، تنفس سریع، بی قراری و افکار منفی همراه می شود.

هیپنوتیزم می تواند از طریق تنظیم تنفس، کاهش تنش عضلانی، تصویرسازی یک محیط امن و تمرین پاسخ های آرام تر به کاهش اضطراب کمک کند. فرد در حالت تمرکز هدایت شده می تواند موقعیت اضطراب آور را بدون قرار گرفتن واقعی در آن تصور کند و واکنشی متفاوت را تمرین کند.

یک متاآنالیز منتشرشده در سال ۲۰۱۹ نشان داد هیپنوتیزم در مجموع می تواند علائم اضطراب را کاهش دهد. با این حال، نتیجه درمان به نوع اضطراب، کیفیت اجرای درمان، مهارت متخصص و همکاری فرد بستگی دارد.

هیپنوتیزم می تواند برای اضطراب مربوط به اقدامات پزشکی، جراحی، دندان پزشکی، آزمایش های تشخیصی و بعضی موقعیت های اجتماعی مفید باشد. با وجود این، در اضطراب شدید یا پیچیده نباید تنها به هیپنوتیزم تکیه کرد.

کاربرد هیپنوتیزم برای فوبیا

فوبیا به ترس شدید و مداوم از یک موقعیت،س از پر شیء یا فعالیت خاص گفته می شود. ترس از پرواز، ارتفاع، فضای بسته، تزریق و دندان پزشکی نمونه هایی از فوبیا هستند.

درمان اصلی بسیاری از فوبیاها، مواجهه درمانی است. هیپنوتیزم ممکن است در کنار مواجهه درمانی استفاده شود تا فرد بتواند موقعیت ترسناک را ابتدا در ذهن خود و در شرایطی کنترل شده تجربه کند.

درمانگر می تواند به فرد کمک کند صحنه ترسناک را به آرامی تصور کند، واکنش های بدنی خود را بشناسد و تنفس و آرام سازی را تمرین کند. سپس مواجهه واقعی به شکل تدریجی انجام می شود.

هیپنوتیزم نباید جایگزین مواجهه درمانی شود، اما ممکن است آمادگی فرد را برای اجرای آن افزایش دهد.

کاربرد هیپنوتیزم برای استرس

استرس طولانی مدت می تواند بر خواب، تمرکز، خلق وخو، اشتها، روابط و سلامت جسمی اثر بگذارد. هیپنوتیزم ممکن است به کاهش برانگیختگی جسمی و ایجاد احساس آرامش کمک کند.

در جلسات مرتبط با مدیریت استرس، فرد یاد می گیرد توجه خود را از افکار پراکنده به تنفس و احساس های بدنی منتقل کند. همچنین ممکن است تصویر یک مکان امن یا آرام را در ذهن بسازد و در زمان فشار روانی از آن استفاده کند.

این روش می تواند در کنار اصلاح سبک زندگی، فعالیت بدنی، خواب منظم، مهارت حل مسئله و روان درمانی به کار رود. اگر عامل استرس، مشکل واقعی در محیط کار، خانواده یا شرایط اقتصادی باشد، هیپنوتیزم به تنهایی آن عامل را برطرف نمی کند. در چنین شرایطی باید هم زمان برای مدیریت مسئله واقعی نیز اقدام شود.

کاربرد هیپنوتیزم در اختلال استرس پس از سانحه

اختلال استرس پس از سانحه یا PTSD ممکن است پس از تجربه جنگ، تصادف، خشونت، آزار، حادثه یا رویدادی تهدیدکننده ایجاد شود. بازگشت مکرر خاطرات، کابوس، گوش به زنگی شدید، احساس ناامنی و دوری از موقعیت های یادآور حادثه از علائم آن هستند.

پژوهش هایی درباره کاربرد هیپنوتیزم در کاهش علائم تروما انجام شده است. بعضی مطالعات نتایج امیدوارکننده ای گزارش کرده اند، اما تعداد مطالعات باکیفیت هنوز محدود است. بنابراین هیپنوتیزم باید درمانی مکمل باشد، نه جایگزینی برای درمان های معتبر تروما.

استفاده نادرست از هیپنوتیزم در افراد آسیب دیده می تواند باعث تشدید اضطراب، احساس جدایی از واقعیت یا شکل گیری خاطرات نادرست شود. به همین دلیل، هیپنوتیزم در درمان تروما فقط باید توسط متخصص آموزش دیده در درمان تروما انجام شود.

هدف درمان تروما کشف اجباری خاطرات پنهان نیست. متخصص باید بیشتر بر ایجاد امنیت، تنظیم هیجان، کاهش علائم و بازسازی معنای تجربه تمرکز کند.

کاربرد هیپنوتیزم در افسردگی

هیپنوتیزم گاهی برای کاهش بعضی علائم افسردگی مانند افکار منفی، کمبود انگیزه، اضطراب همراه و مشکلات خواب استفاده می شود. این روش ممکن است در کنار درمان شناختی رفتاری یا سایر روان درمانی ها مفید باشد.

با این حال، مرور نظام مند منتشرشده در سال ۲۰۲۴ اعلام کرد شواهد موجود برای توصیه هیپنوتیزم به عنوان کافی مستقل افسردگی اساسی کافی نیست. بنابراین نباید هیپنوتیزم را جایگزین درمان های اصلی افسردگی دانست.

در افسردگی متوسط یا شدید، به ویژه در صورت وجود افکار خودکشی، فرد باید توسط روان شناس بالینی یا روان پزشک ارزیابی شود. هیپنوتیزم در چنین شرایطی تنها در صورت تشخیص متخصص و به عنوان بخشی از برنامه درمانی جامع قابل استفاده است.

کاربرد هیپنوتیزم برای اختلالات خواب

هیپنوتیزم ممکن است به آرام شدن ذهن، کاهش تنش بدنی و آماده شدن برای خواب کمک کند. پیشنهادهای مربوط به احساس امنیت، رها شدن از نگرانی ها و تنظیم تنفس می توانند برای بعضی افراد مفید باشند.

مرورهای علمی نشان داده اند نتایج هیپنوتیزم برای مشکلات خواب امیدوارکننده است، اما کیفیت مطالعات یکسان نیست. به همین دلیل، هیپنوتیزم هنوز درمان اصلی بی خوابی شناخته نمی شود.

درمان شناختی رفتاری بی خوابی یا CBT-I همچنان یکی از درمان های اصلی و معتبر بی خوابی مزمن است. هیپنوتیزم می تواند در کنار آن و با نظر متخصص استفاده شود.

اگر بی خوابی به علت آپنه خواب، بیماری جسمی، مصرف دارو، افسردگی یا اضطراب شدید ایجاد شده باشد، باید ابتدا علت اصلی شناسایی و درمان شود.

کاربرد هیپنوتیزم برای دردهای مزمن

قوی ترین شواهد علمی درباره هیپنوتیزم به مدیریت درد و ناراحتی های ناشی از اقدامات پزشکی مربوط است.

درد تنها یک پیام جسمی نیست. توجه، اضطراب، انتظار، خاطرات قبلی و حالت هیجانی می توانند شدت تجربه درد را افزایش یا کاهش دهند. هیپنوتیزم با تغییر تمرکز و برداشت فرد از احساس های بدنی به کاهش تجربه درد کمک می کند.

درمانگر ممکن است از فرد بخواهد درد را به شکل یک رنگ، صدا یا موج تصور کند و سپس آن را کم رنگ تر، آرام تر یا دورتر سازد. گاهی نیز از تصور بی حسی، گرما، سرما یا سبکی استفاده می شود.

هیپنوتیزم در بعضی موارد برای دردهای مزمن، درد ناشی از درمان های پزشکی، سوختگی، سردرد و ناراحتی های مرتبط با جراحی استفاده می شود. این روش نباید جایگزین معاینه پزشکی شود. ابتدا باید علت درد مشخص شود، زیرا درد ممکن است علامت یک بیماری مهم باشد.

کاربرد هیپنوتیزم برای سندرم روده تحریک پذیر

یکی از کاربردهای شناخته شده هیپنوتیزم در پزشکی، هیپنوتراپی متمرکز بر روده است. این روش برای بعضی افراد مبتلا به سندرم روده تحریک پذیر یا IBS استفاده می شود.

در این روش، درمانگر از آرام سازی، تصویرسازی و پیشنهادهای مرتبط با عملکرد طبیعی دستگاه گوارش استفاده می کند. هدف، کاهش حساسیت زیاد محور مغز و روده و کمک به تنظیم واکنش های گوارشی است.

مطالعات مختلف نشان داده اند هیپنوتراپی متمرکز بر روده می تواند در بعضی بیماران باعث کاهش درد شکمی، نفخ و ناراحتی های گوارشی شود. با این حال، فرد باید ابتدا توسط پزشک متخصص گوارش ارزیابی شود تا بیماری های دیگر رد شوند.

هیپنوتیزم برای ترک سیگار

هیپنوتیزم برای ترک سیگار مورد توجه بسیاری از افراد قرار گرفته است. در این روش تلاش می شود ارتباط ذهنی میان سیگار و احساس لذت یا آرامش تغییر کند. همچنین ممکن است بر انگیزه، اعتمادبه نفس و توانایی مقابله با میل به مصرف تمرکز شود.

بر اساس گزارش مرکز ملی سلامت مکمل و یکپارچه آمریکا، بعضی تحقیقات نتایج مثبتی گزارش کرده اند، اما شواهد هنوز قطعی نیست. مرور کاکرین نیز شواهد کافی برای برتری هیپنوتیزم بر سایر روش های حمایت رفتاری پیدا نکرده است.

بنابراین هیپنوتیزم نباید به عنوان روشی تضمینی برای ترک سیگار تبلیغ شود. احتمال موفقیت زمانی بیشتر می شود که در کنار مشاوره، حمایت رفتاری و در صورت لزوم درمان های دارویی معتبر استفاده شود.

هیپنوتیزم برای کنترل وزن

هیپنوتیزم ممکن است به فرد کمک کند الگوهای خوردن هیجانی را بهتر بشناسد، به نشانه های گرسنگی و سیری توجه کند و عادت های سالم تری ایجاد کند.

این روش به تنهایی باعث کاهش وزن نمی شود و جایگزین تغذیه مناسب، فعالیت بدنی، ارزیابی پزشکی و اصلاح سبک زندگی نیست. تبلیغ هیپنوتیزم به عنوان روش سریع و تضمینی لاغری، پشتوانه علمی کافی ندارد.

هیپنوتیزم می تواند بخشی از یک برنامه مدیریت وزن باشد، به ویژه زمانی که پرخوری با استرس، اضطراب یا عادت های رفتاری ارتباط دارد.

نقش هیپنوتیزم در افزایش اعتمادبه نفس

هیپنوتیزم گاهی برای تقویت احساس خودکارآمدی، کاهش خودانتقادی و آمادگی برای موقعیت های دشوار استفاده می شود. برای مثال، فرد می تواند سخنرانی، حضور در جلسه کاری یا شرکت در امتحان را با آرامش و تمرکز در ذهن تمرین کند.

این فرایند ممکن است اضطراب عملکرد را کاهش دهد. با این حال، اعتمادبه نفس فقط با تکرار جمله های مثبت ایجاد نمی شود. اعتمادبه نفس پایدار به تجربه، یادگیری مهارت، اصلاح باورهای غیرواقع بینانه و روبه رو شدن تدریجی با موقعیت ها نیاز دارد.

کاربرد هیپنوتیزم در افزایش تمرکز و عملکرد

ورزشکاران، هنرمندان و سخنرانان گاهی از تصویرسازی و هیپنوتیزم برای افزایش تمرکز، مدیریت اضطراب عملکرد و آمادگی ذهنی استفاده می کنند.

هیپنوتیزم می تواند به کاهش افکار مزاحم و مرور ذهنی یک عملکرد کمک کند، اما جای تمرین واقعی را نمی گیرد. بهترین نتیجه زمانی حاصل می شود که تمرین ذهنی با آموزش، تکرار و بازخورد واقعی همراه باشد.

ترکیب هیپنوتیزم و درمان شناختی رفتاری

ترکیب هیپنوتیزم با درمان شناختی رفتاری گاهی درمان شناختی رفتاری همراه با هیپنوتیزم نامیده می شود. در این روش، افکار و باورهای ناکارآمد در جلسات درمانی شناسایی می شوند و سپس از تمرکز هیپنوتیزمی برای تمرین پاسخ های جدید استفاده می شود.

برای مثال، فردی که تصور می کند «اگر اشتباه کنم، همه مرا مسخره می کنند» ابتدا این فکر را بررسی می کند. سپس در حالت تمرکز هدایت شده، حضور آرام و انعطاف پذیر در موقعیت اجتماعی را تمرین می کند.

هدف، کاشتن یک فکر در ذهن یا کنترل فرد نیست. هدف این است که مراجع بتواند آگاهانه پاسخ های مفیدتر را یاد بگیرد و تمرین کند.

جلسه هیپنوتیزم بالینی چگونه انجام می شود؟

جلسه معمولا با گفت وگو و ارزیابی شروع می شود. درمانگر درباره مشکل، هدف درمان، سابقه بیماری، داروها و انتظارهای فرد سوال می کند. همچنین توضیح می دهد هیپنوتیزم چیست و چه محدودیت هایی دارد.

پس از کسب رضایت آگاهانه، از فرد خواسته می شود در وضعیت راحتی قرار بگیرد و توجه خود را بر تنفس، یک نقطه مشخص، صدای درمانگر یا احساس های بدنی متمرکز کند.

سپس درمانگر با استفاده از زبان آرام و تصویرسازی، تمرکز را بیشتر می کند. در این مرحله پیشنهادهای درمانی متناسب با هدف جلسه ارائه می شوند. برای مثال، ممکن است فرد تنظیم تنفس در هنگام اضطراب یا کاهش توجه به درد را تمرین کند.

در پایان، توجه فرد به تدریج به محیط بازگردانده می شود. سپس درباره تجربه جلسه گفت وگو می شود. ممکن است تمرین خودهیپنوتیزم یا فایل صوتی مناسب نیز برای استفاده در خانه ارائه شود.

خودهیپنوتیزم چیست؟

خودهیپنوتیزم به تمرینی گفته می شود که فرد پس از آموزش، بدون حضور مستقیم درمانگر انجام می دهد. این تمرین معمولا شامل قرار گرفتن در وضعیت راحت، تمرکز بر تنفس، آرام سازی بدن، تصویرسازی و تکرار جمله های واقع بینانه است.

خودهیپنوتیزم می تواند برای کاهش استرس، مدیریت اضطراب خفیف و آماده شدن برای خواب مفید باشد. با این حال، افراد دارای سابقه روان پریشی، حالات تجزیه ای شدید، تروماهای پیچیده یا اختلال دوقطبی بهتر است پیش از انجام آن با متخصص مشورت کنند.

آیا فرد در هیپنوتیزم اختیار خود را از دست می دهد؟

خیر. هیپنوتیزم معمولا باعث از دست رفتن کنترل یا اراده نمی شود. فرد می تواند پیشنهاد درمانگر را نپذیرد، صحبت کند، وضعیت بدن خود را تغییر دهد و در صورت تمایل جلسه را متوقف کند.

میزان پاسخ افراد به هیپنوتیزم متفاوت است. بعضی افراد تمرکز عمیق تری را تجربه می کنند و بعضی دیگر حالت خفیف تری دارند. عمیق نبودن تجربه نیز به معنای شکست درمان نیست.

آیا ممکن است فرد در حالت هیپنوتیزم باقی بماند؟

خیر. اگر جلسه متوقف شود، فرد معمولا به تدریج به حالت عادی بازمی گردد یا ممکن است برای مدت کوتاهی به خواب طبیعی برود و سپس بیدار شود. ماندن دائمی در حالت هیپنوتیزم از نظر علمی معنا ندارد.

آیا هیپنوتیزم برای همه مناسب است؟

هیپنوتیزم برای همه افراد و همه مشکلات مناسب نیست. وجود روان پریشی فعال، توهم، هذیان یا اختلال شدید در تماس با واقعیت از مهم ترین موارد احتیاط است. کالج سلطنتی روان پزشکان بریتانیا هشدار می دهد هیپنوتیزم ممکن است برای افراد دارای روان پریشی مناسب نباشد، زیرا احتمال دارد وضعیت آنان را بدتر کند.

در اختلال دوقطبی، به ویژه هنگام شیدایی، در تروماهای پیچیده، اختلال های تجزیه ای و بعضی اختلال های شخصیت نیز باید احتیاط بیشتری صورت گیرد.

افرادی که سابقه بیماری عصبی، حملات تشنجی، مصرف مواد، بیماری های جدی روان پزشکی یا مصرف داروهای خاص دارند باید پیش از هیپنوتراپی اطلاعات لازم را به متخصص ارائه دهند.

خطر ایجاد خاطرات کاذب

حافظه انسان مانند دوربین عمل نمی کند.وری ممکن هنگام یادآوری ممکن است تغییر کنند و تحت تاثیر انتظار، سوال های جهت دار و پیشنهادهای دیگران قرار بگیرند.

هیپنوتیزم ممکن است اعتماد فرد به یک خاطره را افزایش دهد، بدون آنکه درستی آن خاطره بیشتر شده باشد. به همین دلیل، استفاده از هیپنوتیزم برای کشف قطعی خاطرات سرکوب شده یا اثبات وقوع یک حادثه معتبر نیست.

تکنیک بازگشت به گذشته نباید با این ادعا انجام شود که هر تصویر یا احساس ایجادشده، یک خاطره واقعی است. متخصص مسئولیت پذیر از سوال های القایی پرهیز می کند و درباره محدودیت های حافظه توضیح می دهد.

این موضوع در پرونده های حقوقی اهمیت ویژه ای دارد، زیرا خاطرات ایجادشده یا تقویت شده تحت هیپنوتیزم ممکن است دقیق نباشند.

عوارض احتمالی هیپنوتیزم

هیپنوتیزم بالینی در صورتی که توسط متخصص واجد صلاحیت انجام شود، برای بسیاری از افراد کم خطر است. با این حال، ممکن است بعضی افراد پس از جلسه دچار خواب آلودگی، سردرد، سرگیجه، اضطراب موقت، ناراحتی هیجانی یا احساس گیجی شوند.

مرور چتر منتشرشده در سال ۲۰۲۴ گزارش کرد که در مطالعات بررسی شده، رویدادهای نامطلوب جدی منتسب به هیپنوتیزم بسیار نادر بوده اند. با وجود این، کم خطر بودن به معنای مناسب بودن برای همه افراد نیست.

اگر در جلسه هیپنوتیزم احساس ترس، آشفتگی، جدا شدن از واقعیت یا ناراحتی شدید ایجاد شد، جلسه باید متوقف شود و فرد مورد ارزیابی قرار گیرد.

هیپنوتیزم چه محدودیت هایی دارد؟

هیپنوتیزم درمان معجزه آسا نیست. نتیجه آن در افراد مختلف متفاوت است و به نوع مشکل، شدت علائم، مهارت درمانگر، انگیزه فرد و همراهی با سایر درمان ها بستگی دارد.

این روش نمی تواند بیماری های جسمی را بدون درمان پزشکی برطرف کند. همچنین نمی تواند گذشته را تغییر دهد، اطلاعات پنهان را با اطمینان آشکار کند یا بدون تلاش فرد باعث تغییر پایدار شخصیت شود.

هیپنوتیزم نباید برای قطع خودسرانه دارو، تاخیر در مراجعه به پزشک یا کنار گذاشتن روان درمانی معتبر استفاده شود.

انتخاب هیپنوتراپیست مناسب

بهتر است فردی انتخاب شود که ابتدا روان شناس، روان پزشک، پزشک یا متخصص مجاز حوزه سلامت باشد و سپس آموزش معتبر هیپنوتیزم بالینی را دریافت کرده باشد.

درمانگر باید درباره تحصیلات، مجوز حرفه ای، تجربه بالینی، هدف درمان، تعداد تقریبی جلسات، هزینه و محدودیت های روش توضیح روشنی ارائه دهد.

ادعای درمان قطعی، تضمین صددرصدی، کشف خاطرات پنهان، کنترل کامل ذهن، درمان همه بیماری ها در یک جلسه و درخواست قطع دارو نشانه های هشداردهنده هستند.

درمانگر حرفه ای رضایت آگاهانه را جدی می گیرد، محرمانگی را رعایت می کند و در صورت نیاز، فرد را به پزشک یا متخصص دیگری ارجاع می دهد.

تعداد جلسات مورد نیاز

تعداد جلسات به نوع مشکل و شرایط فرد بستگی دارد. برخی مشکلات محدود، مانند اضطراب یک اقدام پزشکی، ممکن است با تعداد کمی جلسه بهبود یابند. مشکلات مزمن مانند درد طولانی مدت، سندرم روده تحریک پذیر، اضطراب شدید یا تروما ممکن است به جلسات بیشتری نیاز داشته باشند.

هیچ تعداد ثابتی برای همه وجود ندارد. برنامه درمان باید پس از ارزیابی و بر اساس پاسخ فرد تنظیم شود.

جایگاه واقعی هیپنوتیزم در ارتقای سلامت روان

هیپنوتیزم زمانی می تواند به سلامت روان کمک کند که به درستی تعریف و اجرا شود. این روش ممکن است باعث افزایش آگاهی از بدن، کاهش تنش، تقویت مهارت آرام سازی، بهبود تنظیم هیجان و افزایش احساس کنترل شود.

یادگیری خودهیپنوتیزم نیز می تواند بخشی از خودمراقبتی باشد. با این حال، ارتقای سلامت روان فقط به آرام سازی محدود نمی شود. روابط سالم، خواب کافی، فعالیت بدنی، تغذیه مناسب، امنیت اقتصادی و اجتماعی، حمایت عاطفی و دسترسی به خدمات تخصصی نیز نقش اساسی دارند.

بنابراین هیپنوتیزم را باید یکی از ابزارهای ممکن برای ارتقای سلامت روان دانست، نه راه حلی برای همه مشکلات زندگی.

نتیجه گیری و جمع بندی نهایی 

هیپنوتیزم بالینی یک روش واقعی و قابل مطالعه در روان شناسی و پزشکی است. این روش با خواب، بیهوشی یا از دست رفتن اراده تفاوت دارد. فرد در طول جلسه معمولا آگاه است و می تواند پیشنهادهای درمانگر را قبول یا رد کند.

قوی ترین شواهد علمی موجود بیشتر به مدیریت درد، کاهش ناراحتی ناشی از اقدامات پزشکی و بعضی مشکلات جسمی مانند سندرم روده تحریک پذیر مربوط است. شواهد مربوط به اضطراب نیز امیدوارکننده اند. درباره خواب، افسردگی، ترک سیگار، کنترل وزن و تروما نتایج یکسان نیستند و به تحقیقات دقیق تری نیاز است.

هیپنوتیزم نباید جایگزین تشخیص پزشکی، روان درمانی استاندارد یا دارودرمانی لازم شود. بهترین نتیجه زمانی به دست می آید که این روش بخشی از یک برنامه درمانی جامع و زیر نظر متخصص واجد صلاحیت باشد.

منابع

Elkins, G. R., Barabasz, A. F., Council, J. R., & Spiegel, D. Advancing Research and Practice: The Revised APA Division 30 Definition of Hypnosis. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 2015.

Rosendahl, J., Alldredge, C. T., & Haddenhorst, A. Meta-analytic evidence on the efficacy of hypnosis for mental and somatic health issues: a 20-year perspective. Frontiers in Psychology, 2024.

Valentine, K. E., Milling, L. S., Clark, L. J., & Moriarty, C. L. The Efficacy of Hypnosis as a Treatment for Anxiety: A Meta-Analysis. International Journal of Clinical and Experimental Hypnosis, 2019.

Souza, A. F. و همکاران. Hypnosis-based interventions for major depressive disorder: A systematic review and meta-analysis. Complementary Therapies in Clinical Practice, 2024.

O’Toole, S. K., Solomon, S. L., & Bergdahl, S. A Meta-Analysis of Hypnotherapeutic Techniques in the Treatment of PTSD Symptoms. Journal of Traumatic Stress, 2016.

Chamine, I., Atchley, R., & Oken, B. Hypnosis Intervention Effects on Sleep Outcomes: A Systematic Review. Journal of Clinical Sleep Medicine, 2018.

American Psychological Association. Uncovering the New Science of Clinical Hypnosis, 2024.

National Center for Complementary and Integrative Health. Chronic Pain and Complementary Health Approaches.

National Center for Complementary and Integrative Health. Complementary Health Approaches for Smoking Cessation.

Royal College of Psychiatrists. Hypnosis and Hypnotherapy.