طراحی مدل آموزشی با رویکرد آموزش همزمان والدین و نوجوانان جهت اصلاح سبک تربیتی و افزایش مهارت در نوجوانان برای پیشگیری از خودکشی

با توجه به افزایش آمارهای جهانی خودکشی به عنوان یک معضل بهداشت عمومی و اجتماعی شناخته می شود، به طوری که سالانه بیش از ۷۰۰ هزار نفر در جهان به این دلیل جان خود را از دست می دهند و چهارمین عامل اصلی مرگ و میر در گروه سنی ۱۵ تا ۲۹ سال محسوب می شود (۲۰۲۳, World Health Organization). در ایران نیز با وجود نرخ پایین تر نسبت به میانگین جهانی، شیوع خودکشی در نوجوانان روند افزایشی داشته و به یک چالش مهم در حوزه سلامت تبدیل شده است (دلیری و همکاران ۱۳۹۵). با توجه به نقش انکارناپذیر خانواده در سلامت روان، پژوهش حاضر به طراحی و ارائه یک مدل آموزشی با محوریت سبک های فرزندپروری برای پیشگیری از خودکشی در نوجوانان می پردازد. این پژوهش از نوع کیفی و توسعه ای بوده و بر اساس یک مرور کتابخانه ای هدفمند بر روی مقالات، کتب و اسناد معتبر علمی صورت گرفته است. برای طراحی مدل آموزشی، از یک مدل ترکیبی بهره گرفته شده است؛ به این صورت که برای تدوین هر یک از بخش های برنامه (والدین و نوجوانان) از رویکرد مرحله ای مدل ADDIE (۱۹۷۵, Branson et al) و برای نظارت بر کل سیستم از رویکرد دایره ای مدل کمپ (۱۹۸۵, Kemp) استفاده شده است. یافته ها نشان داد که فقدان مهارت های لازم نظیر مهارت های مقابله ای و حل مسئله در نوجوانان، خطر بروز افکار و اقدامات خودکشی را افزایش می دهد (هوشیاری و نیکخواه سیرویی ۱۴۰۳). همچنین سبک های فرزندپروری مقتدرانه به عنوان عامل محافظت کننده و سبک های مستبدانه، سهل گیر، بی اعتنا و همچنین سبک های مدرن هلیکوپتری و بولدوزری به عنوان عوامل خطر شناخته می شوند. این نتایج مبنای طراحی مدل پیشنهادی پژوهش حاضر قرار گرفته است. در نهایت این پژوهش یک مدل آموزشی ارائه می دهد که با آموزش همزمان والدین و نوجوانان و از طریق اصلاح سبک های فرزندپروری و آموزش مهارت های زندگی می تواند به صورت موثر در کاهش افکار و رفتارهای خودزنی و خودکشی گام بردارد.

کلیدواژه ها:

مدل طراحی آموزشی ترکیبی ، پیشگیری از خودکشی ، سبک های فرزندپروری (بامریند) ، مهارت های زندگی ، آموزش نظام مند (ISD)