واکاوی فرایندهای زمین شناسی و فرضیه های تکوین فروچاله ها در فروبوم دشت ارژن

دشت ارژن، واقع در استان فارس و بخشی از منطقه حفاظت شده ارژن-پریشان، یکی از ارزشمندترین زیست بوم های تالابی کشور است که در فهرست تالاب های بین المللی رامسر و ذخیره گاه زیست کره یونسکو ثبت شده است. این پهنه طی سال های اخیر با تهدیدهایی جدی شامل افت مستمر سطح آب زیرزمینی، کاهش بارش، تغییرات کاربری اراضی، و بروز فروچاله های کارستی روبه رو شده است. مقاله حاضر، با تکیه بر داده ها و نتایج حاصل از مطالعات پیشین زمین شناسی، هیدروژئولوژی، ژئوفیزیک و مطالعات ردیابی، به تحلیل فرایندها و فرضیه های شکل گیری فروچاله ها پرداخته و نقش سازندهای تبخیری گچساران، فعالیت گسل های عادی و کاهش شدید تراز آبخوان را به عنوان عوامل کلیدی این پدیده شناسایی کرده است. با توجه به جنس پوشش دشت، شیب دیواره فروچاله ها، نتیجه مطالعات صحرایی در دشت ارژن نشان می دهد که شکل گیری فروچاله ها در این منطقه از نوع فروچاله های ناشی از فرونشست پوشش(سافوژن)، فروچاله های ناشی از ریزش پوشش، فروچاله های ناشی از خمیدگی پوشش می باشد. اثرات آن ها شامل تخریب اراضی کشاورزی، تهدید زیرساخت های حیاتی و کاهش پایداری اکولوژیکی تالاب و زیستگاه گونه های شاخص حیات وحش است. با توجه به این یافته ها، راهکارهایی شامل پایش مستمر تغییرات سطح زمین، مدیریت برداشت آب، تغذیه مصنوعی آبخوان و اعمال کنترل بر فعالیت های انسانی در محدوده های پرخطر جهت جلوگیری از گسترش این پدیده و تشدید خسارات پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

فروچاله ، فروبوم ، دشت ارژن ، کارست ، گسل عادی