طرح ملی تحقیقات زمین لغزش در حوزه های آبخیز کشور

توسعه فعالیت های انسانی چه در قالب توسعه مناطق مسکونی و چه در قالب توسعه شریان های حیاتی نظیر خطوط انتقال نیرو، خطوط انتقال نفت و گاز آب و راه های دسترسی روستایی و شهری باعث گردیده تا بهره برداری از اراضی حاشیه ارتفاعات و همچنین انجام عملیات ساختمانی در امتداد شریان های حیاتی توسعه قابل توجهی داشته باشند. متاسفانه بدلیل عدم توجه به مسیله پایداری شیب ها، هر ساله به دنبال وقوع بارندگی ها و یا زلزله ها شاهد حوادث ناگوار ناشی از لغزش می باشیم. به عنوان مثال می توان به زمین لغزش روستای فتلک در شهرستان رودبار در زلزله منجیل در (‮‭1369‬) و لغزش فروردین ماه ‮‭1377‬ روستای آبیکار شهرستان فارسان، استان چهار محال و بختیاری با عامل فعال کننده بارندگی اشاره نمود. هر دو حادثه با نابودی کامل روستا و تلفات انسانی قابل توجه بودند. با توجه به ساعت وقوع که در نیمه شب بوده است، تعداد تلفات انسانی شامل کل اهالی این دو روستا بوده است که در روستای فتلک ‮‭173‬ نفر و در روستای آبیکار ‮‭53‬ نفر گزارش گردیده است. یکی از اصلیصترین عوامل محرک شیبصها تغییرات، وضعیت آب اعم از آب های اشباع کننده توده و یا تغییرات سطح سفره آب زیر زمینی میباشد. لذا روشصهایی که بتواند در شناسایی رفتارهای آب در تودهصهای فعال و یا مستعد لغزش دارای کارآیی لازم باشد میتواند در ارایه راهکارها کنترل و کاهش ریسک خطر بسیار موثر باشد. تحقیقات زیادی در مورد چگونگی دستیابی به وضعیت آب زیرزمینی در توده لغزنده اعم از توزیع سطحی و عمقی با استفاده از فن آوریهای نوین انجام گردیده است که هر کدام دارای نکات مثبت و منفی میصباشند. یکی از روش-های بسیار جدید و نسبتا موفق دماسنجی عمق یک متری زمین به منظور مدل کردن سفره آب زیرزمینی و اکتشاف رگه های فعال آب بوده که توسط چند موسسه تحقیقاتی در کشور ژاپن معرفی و توسعه یافته است. جهت استفاده از این روش در جهت شناسایی وضعیت آب زیرزمینی در چند لغزش ایران، طرحی با همکاری موسسه پیشگیری بلایای طبیعی دانشگاه کیوتو-ژاپن، بخش تحقیقاتی زمین لغزش و موسسه مطالعه بلایای طبیعی در مناطق مرتفع و برف گیر دانشگاه نیگاتا-ژاپن تعریف و در سه منطقه لغزشی شامل لغزش روستای باریکان (منطقه طالقان )، لغزش روستای آخازیر (منطقه هراز) و لغزش شهرستان رودبار (جاده تهران-رشت) به اجرا در آمد. این پروژه ها با استفاده از اطلاعات پایه که در سه پروژه تحقیقاتی پژوهشکده حفاظت خاک و آبخیزداری در مناطق طالقان، جاده هراز و رودبار اجرا گردد. نتیجه این تحقیق علاوه بر ارایه اطلاعات کافی از وضعیت آب زیرزمینی در توده لغزشی، ارایه اقتصادیصترین راهکار جهت کنترل حرکت لغزشصهای تحت مطالعه با استفاده از اجرای حداقل طرحصهای زهکشی در نقاط اصلی تجمع و حرکت رگهصهای آب بود که برای هرکدام از سه لغزش بطور مجزا ارایه گردید. کلمات کلیدی: ناپایداری، پایش، آب زیرزمینی، روش دماسنجی