جمع آوری، شناسایی، ارزیابی مقدماتی و حفاظت بذور گیاهان مرتعی به منظور تقویت بانک ژن (فاز سوم)- استان مرکزی

جهت حفظ منابع ژنتیکی گونه های مرتعی تا کنون جمع آوری بذور مرتعی استان مرکزی در دو فاز انجام گرفته و این طرح فاز سوم آن بوده و از سال ‮‭1389‬ تا ‮‭1393‬ به مدت پنج سال در مناطق مختلف استان مرکزی انجام شده است. قبل از جمع آوری بذر گیاهان مرتعی استان مرکزی، فهرست گونه های اولویت دار و مهم استان با توجه به نتایج طرح فلور و سایر طرح های تحقیقاتی خاتمه یافته مرتبط و همچنین لیست گونه های اولویت دار بخش مرتع و بانک ژن منابع طبیعی موسسه جنگلها و مراتع کشور تهیه گردید. استان به مناطق جغرافیایی مبنتی بر شرایط اکولوژیکی و آب و هوایی تقسیم شده و جمع آوری بذور گونه های مرتعی بر حسب مناطق جغرافیایی انجام گردید. هنگام جمع آوری بذور مشخصات محل جمع آوری بذر نظیر ارتفاع، جهت، شیب، طول و عرض جغرافیایی و غیره ثبت گردید. پس از جمع آوری، شناسایی و بوجاری و بسته بندی، نمونه ها جهت انجام آزمون های تکنولوژی بذر(تعیین خلوص فیزیکی، درصد رطوبت، وزن هزاردانه و درصد قوه نامیه) و ذخیره سازی به بانک ژن موسسه تحقیقات جنگل ها و مراتع کشور ارسال گردیده است. در مجموع با اجرای این طرح تعداد ‮‭397‬ نمونه بذر گیاهان مرتعی از سطح مراتع استان مرکزی جمع آوری گردیده است. این تعداد نمونه شامل ‮‭56‬ نوع گونه، ‮‭36‬ نوع جنس و ‮‭11‬ نوع خانواده می گردد. تیره ‭Poaceae ‬با ‮‭245‬ نمونه بذر گیاهان مرتعی از ‮‭20‬ گونه، تیره ‭Lamiaceae ‬با ‮‭41‬ نمونه از 7 گونه، تیره ‭Papilionaceae ‬با ‮‭39‬ نمونه از ‮‭11‬ گونه، تیره ‭Chenopodiaceae ‬با ‮‭19‬ نمونه از 7 گونه، تیره ‭Rubiaceae ‬با ‮‭15‬ نمونه از یک گونه، تیره ‭Asteraceae ‬با ‮‭14‬ نمونه از 3 گونه، تیره ‭Caryophyllaceae ‬با ‮‭12‬ نمونه از 3 گونه، تیره ‭Polygonaceae ‬با 5 نمونه از یک گونه، تیره ‭Dipsacaceae ‬با 5 نمونه از یک گونه، تیره ‭Zygophyllaceae ‬با 1 نمونه از یک گونه و تیره ‭Capparidaceae ‬با 1 نمونه از یک گونه به ترتیب بیشترین تا کمترین تعداد نمونه بذر گیاهان مرتعی را به خود اختصاص دادند. دامنه های کوهستانی مناطق نیمه خشک استان مرکزی جز مناطق غنی و دارای پتانسیل بالا برای جمع آوری و تولید طبیعی بذر گیاهان مرتعی می باشند و عمده بذرها از این نواحی جمع آوری شده اند. کلیه گونه های جمع آوری شده از عرصه طبیعت تهیه شده و خودرو بوده اند. از تعداد ‮‭56‬ گونه گیاهی تعداد ‮‭20‬ گونه فرم رویشی گندمی، تعداد ‮‭19‬ گونه فرم بوته و تعداد ‮‭17‬ گونه فرم رویشی پهن برگ داشته اند. بیشتر گونه های مرتعی که بذر آنها جمع آوری شد در ارتفاعات ‮‭1800‬ تا ‮‭2500‬ متر استان رویش دارند و بوسیله دام های محلی و عشایری در سطح وسیعی استفاده می شوند. کلید واژگان : استان مرکزی، جمع آوری بذر، بانک ژن، گیاهان مرتعی.