گزارش بررسی اجمالی غلظت نیترات در دو محصول گوجه فرنگی و خیار «نمونه برداری از میدان اصلی میوه و تره بار استان البرز»

نیترات یکی از آلاینده های مهمی است که عمدتا در اثر مصرف نامتعادل کود به ویژه عدم رعایت مقدار، زمان، نوع و روش مصرف کودهای نیتروژنی در اندامهای گیاهی تجمع پیدا می کند. متاسفانه نیترات در سیستم گوارشی بدن انسان و دام تبدیل به نیتریت شده و نیتریت با برخی از اسیدهای آمینه ترکیب و تولید نیتروز آمین می نماید که این ماده سرطانزا می باشد. عمده نیترات در بدن ما از مصرف سبزیجات ناشی می شود. به دلیل خطرات بالقوه مصرف زیاد نیترات و نیتریت برای سلامتی انسان، در بسیاری از کشورها مقدار این یون ها در سبزیجات و صیفی جات پایش می شود. گوجه فرنگی و خیار به ترتیب 3/34 و 9/20 درصد از تولید سبزیجات کل کشور را شامل می شوند و از سبزیجات پر مصرف در سبد غذایی مردم می باشند. لذا بررسی میزان آلودگی نیترات در این محصولات و شناخت منابع آلایندگی و ارایه راهکارهای مناسب برای کاهش نسبی آلودگی ضروری به نظر می رسد. در اجرای این طرح به مدت یک سال هر هفته یک بار از میدان اصلی میوه و تره بار استان البرز به صورت تصادفی نمونه های گوجه فرنگی و خیار تهیه گردید. نمونه-ها بعد از انتقال به آزمایشگاه با آب مقطر شستشو و درصد رطوبت و محتوای نیترات نمونه ها اندازه گیری گردید. نتایج نشان داد محتوای نیترات در خیارهای عرضه شده در بازار استان البرز با میانگین 86/194 میلی گرم در کیلوگرم وزن تازه بالاتر از حد مجاز تعیین شده توسط سازمان بهداشت جهانی (WHO) (150 میلی گرم در کیلوگرم وزن تازه) می باشد. محدوده مقدار نیترات در نمونه های خیار بین 1221-8/15 میلی-گرم در کیلوگرم وزن تازه بود که حدود 54 درصد نمونه ها دارای میزان نیترات بالاتر از حد مجاز سازمان بهداشت جهانی می باشند. با توجه به حد مجاز تعیین شده توسط سازمان ملی استاندارد ایران (90 میلی گرم در کیلوگرم در وزن تازه)، حدود 70 درصد نمونه های خیار دارای نیترات بیشتر از این حد می باشند. در رابطه با محصول گوجه فرنگی میانگین غلظت نیترات در نمونه های گوجه فرنگی 55/20 میلی گرم در کیلوگرم وزن تازه بود که از حد مجاز تعیین شده توسط سازمان بهداشت جهانی (300 میلی گرم در کیلوگرم وزن تازه) کمتر می باشد. با در نظر گرفتن حد مجاز تعیین شده توسط سازمان ملی استاندارد (120 میلی گرم در کیلوگرم وزن تازه) تنها یک نمونه از کل 85 نمونه گوجه فرنگی بررسی شده، با غلظت 3/121 میلی گرم در کیلوگرم وزن تازه بالاتر از این حد قرار گرفت. نتایج نشان داد که عامل فصل برداشت می تواند در محتوای نیترات گوجه فرنگی و خیار تاثیر گذار باشد. به نحوی که در رابطه با هر دو محصول میانگین غلظت نیترات در فصل پاییز ˂زمستان˂ بهار ˂ تابستان می باشد. همچنین نتایج نشان داد که میانگین غلظت نیترات در نمونه های خیار گلخانه ای (با میانگین 7/209) بالاتر از خیار بوته ای (با میانگین 39/111) می باشد. با توجه به این نتایج پیشنهاد می شود که مطالعات جامع تر در سطح کلان و ملی بر روی محصولات پر مصرف در سبد غذایی مردم انجام گردد تا بتوان راهکار مناسب برای مدیریت و کاهش میزان نیترات در این محصولات داشته باشیم. به طور کلی نتایج این بررسی نشان داد وضعیت محصول گوجه فرنگی تولیدی از نظر باقیمانده نیترات خوب بوده اما در محصول خیار میزان آلودگی قابل توجه است. تا بررسی های دقیق تر و علت یابی آلودگی و حل آن به دلیل غلظت بالاتر نیترات در پوست خیار توصیه می شود هنگام مصرف خیار پوست آن جدا شود. واژه های کلیدی: محتوای نیترات، گوجه فرنگی، خیار، حد مجاز نیترات.