تغییر موضع هسته ای ناتو به شمال؛ تصاویر ماهواره ای جدید وسعت ساخت وساز تازه در پایگاه «آر ای اف لیکنهیث» را نشان می دهند

نوشته سلیا مک داول و هانس کریستنسن | ۱۱.۰۵.۲۶ |

برگردان: بنیامین صادقی(صلح پژوه)

Federation of American Scientists

زیرساخت های پشتیبان ماموریت حمله هسته ای ناتو در حال جابه جایی به شمال است و اکنون شمار پناهگاه های فعال ذخیره سلاح هسته ای در شمال اتحاد به طور قابل توجهی از جنوب آن بیشتر خواهد شد. این جابه جایی در تصاویر ماهواره ای تازه ای دیده می شود که وسعت کامل ساخت حصار امنیتی پیرامون ۲۲پناهگاه هواپیماهای دارای قابلیت هسته ای را در پایگاه سلطنتی نیروی هوایی بریتانیا در لیکنهیث، محل استقرار بال جنگنده ۴۸ نیروی هوایی آمریکا، نشان می دهد.

تمرکز هسته ای شمالی وقتی باز هم بیشتر خواهد شد که بریتانیا ۱۲ فروند جنگنده بمب افکن اف-۳۵ای آمریکایی بخرد و آن ها را در پایگاه راف مارهام مستقر کند؛ طرحی که در ۲۰۲۵ اعلام شد و بخشی تازه از ماموریت «اشتراک هسته ای» ناتو با هواپیماهای دومنظوره است.

تصاویر ماهواره ای گسترش کامل لیکنهیث را نشان می دهند

تصاویر ماهواره ای اخیر از شرکت «ونتور» ساخت وساز جدید یک حریم امنیتی بزرگ تر را پیرامون شمار بیشتری از پناهگاه های حفاظت شده هواپیما در پایگاه راف لیکنهیث نشان می دهد. این حریم بزرگ تر با اسناد برنامه ریزی منتشرشده نیروی هوایی آمریکا (یوساف)و دولت بریتانیا مطابقت دارد. پایگاه لیکنهیث از ۲۰۲۲، که به فهرست تاسیسات هسته ای نیروی هوایی آمریکا در اروپا افزوده شد، در حال ارتقاست. هدف، احیای ماموریت سلاح هسته ای برای بال جنگنده ۴۸ نیروی هوایی آمریکا در این پایگاه، در واکنش به افزایش تنش با روسیه است.

ساخت وساز جدید، حریم امنیتی موجود را که پیرامون ۱۰پناهگاه حفاظت شده هواپیما در دست احداث بوده گسترش می دهد تا ۱۲ پناهگاه دیگر را هم دربر گیرد و مجموع آن ها به ۲۲ پناهگاه برسد. هر پناهگاه درون این حریم به یک خزانه زیرزمینی برای ذخیره بمب های ثقلی هسته ای آمریکایی B61-12 مجهز است که جنگنده های اف-۱۵ای و اف-۳۵ای مستقر در پایگاه آن ها را حمل خواهند کرد.

ساخت وسازی که در تصاویر ماهواره ای دیده می شود با نقشه ای مطابقت دارد که سازمان زیرساخت دفاعی بریتانیا برای پشتیبانی از درخواستی در ژانویه ۲۰۲۶ درباره «خط حصار و زیرساخت امنیتی اضافه» در لیکنهیث به شورای وست سافک ارائه کرده است. بر پایه اسناد پشتیبان دیگر، این خط حصار با «جاده های گشت و کاروان، نصب موانع فعال و غیرفعال خودرویی، پست های نگهبانی، کانال های کابل، گیت های گردان، برج های دوربین، روشنایی و محفظه های برقی برای هر حلقه، شامل ترانسفورماتور جدید، تابلوی اصلی توزیع فشار ضعیف و ژنراتور اضطراری» پشتیبانی خواهد شد.

پس از تکمیل، حریم امنیتی گسترده شده با طرح «سامانه مانع ایمنی» در لیکنهیث مطابقت خواهد داشت؛ طرحی که نخستین بار در بودجه ساخت وساز نظامی سال مالی ۲۰۲۵ نیروی هوایی آمریکا، که در فوریه ۲۰۲۴ به کنگره ارایه شد، آشکار شد. این پیشنهاد از برنامه هایی برای «ایجاد یک سامانه امنیتی دایمی پیرامونی دور ۲۲ پناهگاه حفاظت شده هواپیما که برای پشتیبانی از ماموریت سورتی به کار خواهد رفت» سخن می گوید.

ارتباط این پروژه با «ماموریت سورتی» آن را به استقرار احتمالی مجدد سلاح های هسته ای آمریکا در لیکنهیث پیوند می دهد؛ تحولی که برای نخستین بار از ۲۰۰۸ دوباره ماموریت هسته ای نیروی هوایی آمریکا را در بریتانیا برقرار می کند و به سلسله ارتقاهای در حال انجام در سراسر اروپا می افزاید. به گفته اسناد یوساف، بدون این مانع و زیرساخت امنیتی وابسته به آن، «پایگاه راف لیکنهیث نخواهد توانست استقرار ماموریت سورتی را در خود جای دهد» و این امر «توان ماموریتی، آمادگی و پشتیبانی اضطراری از عملیات های جاری و آتی در منطقه مسوولیت تعیین شده اروپا را مختل خواهد کرد». قرار بود ساخت از می ۲۰۲۶ آغاز شود و در اکتبر ۲۰۲۹ پایان یابد.

تا کنون، ساخت وساز در لیکنهیث تنها تحقق جزیی این دستور را نشان می داد. در فوریه ۲۰۲۵، دیو درخواستی فوری برای «محوطه آسفالته (اپرون) اضافه در تاکسی وی یانکی» و «حصارکشی امنیتی پیرامون منطقه توسعه» به شورای وست سافک ارایه کرد. نقشه پشتیبان، طرح برپایی حصار امنیتی دور یک محدوده کوچک را نشان می دهد که ۱۰ پناهگاه حفاظت شده هواپیما را دربر می گیرد؛ یعنی به طور چشمگیری کمتر از ۲۲پناهگاهی که یوساف شرح داده است. در واقع، ساخت یک حریم امنیتی پیرامون ۱۰ پناهگاه، مطابق نقشه دیو، در تصاویر ماهواره ای فوریه ۲۰۲۵ دیده می شود. در آن زمان، با فرض اینکه این حریم همان سامانه مانع ایمنی شرح داده شده در بودجه میلکون سال مالی ۲۰۲۵ باشد، روشن نبود چرا ساخت بیش از یک سال زودتر از برنامه آغاز شده و شمار بسیار کمتری پناهگاه را در بر می گیرد.

اطلاعات جدید نشان می دهد این حریم نخستین، یعنی حریم یانکی، رسما به پروژه مانع ایمنی مرتبط نیست، هرچند آشکارا با آن هم راستاست و به آن کمک می کند. جالب اینکه گزارش وضعیت میلکون نیروی هوایی آمریکا در سپتامبر ۲۰۲۶ تاکید دارد که ساخت سامانه مانع ایمنی در لیکنهیث در مه ۲۰۲۶ آغاز شده، نه فوریه ۲۰۲۵. همچنین در هیچ یک از اسناد میلکون پیش از سال مالی ۲۰۲۵ به حریم یانکی اشاره ای نشده، که نشان می دهد تصمیم به جداسازی موقت ۱۰پناهگاه حفاظت شده هواپیما پس از نهایی شدن برنامه های محدوده امنیتی پیرامون ۲۲ پناهگاه گرفته شده است. روشن نیست چرا و چگونه برای یک مانع امنیتی کوچک تر و مقدماتی بیش از یک سال زودتر از برنامه مجوز صادر شد، یا چرا این پروژه در اسناد یوساف دیده نمی شود.

بررسی دقیق تر تصاویر ماهواره ای نشان می دهد حریم امنیتی مقدماتی پیرامون ۱۰ پناهگاه نخست، که در بودجه میلکون سال مالی ۲۰۲۵ شامل «حصار دوبل، ویدیوی نظارتی، شناسایی نفوذ، دروازه های هواپیما و خودرو و جاده های دسترسی» توصیف شده، یا وجود ندارد یا ناقص است. احتمالا حصار موقت پس از تکمیل حریم امنیتی گسترده برداشته خواهد شد. یوساف اکنون پایان ساخت سامانه مانع ایمنی را نوامبر ۲۰۲۸، یعنی تقریبا یک سال زودتر از برنامه، برآورد می کند. این زمان بندی تسریع شده را احتمالا می توان با پیشرفت، هرچند ابتدایی، در حریم یانکی توضیح داد، با اینکه درباره رابطه این دو پروژه ابهام وجود دارد.

تایید این که ساخت حریم امنیتی و زیرساخت امنیتی وابسته در لیکنهیث همچنان ادامه دارد، بار دیگر این پرسش را پیش می کشد که آیا سلاح های هسته ای آمریکا پیش تر به این پایگاه منتقل شده اند یا نه. به طور گسترده گزارش شده که دو پرواز سی - 17 نیروی هوایی آمریکا در ژوئیه ۲۰۲۵ بمب های B61-12 را به لیکنهیث رساندند. اما طبق بودجه میلکون سال مالی ۲۰۲۵، لیکنهیث «فاقد تدابیر امنیتی فیزیکی لازم برای حفاظت از دارایی های سورتی در پناهگاه های حفاظت شده هواپیما در برابر دسترسی غیرمجاز، سرقت، آسیب، خرابکاری یا استفاده غیرمجاز است». چون بمب ها پیش تر در ۲۰۲۵ در لیکنهیث حضور نداشتند، روشن نیست چرا به یوساف اجازه داده می شد پیش از تکمیل زیرساخت امنیتی لازم، سلاح های هسته ای را مستقر کند؛ تصاویر ماهواره ای ادامه ساخت وساز گسترده شرکت های تجاری را در پناهگاه ها و پیرامون آن ها نشان می دهد.

تصویر بزرگ تر هسته ای

افزوده شدن لیکنهیث به فهرست پایگاه های هسته ای یوساف در اروپا و آماده سازی یک حریم امنیتی گسترده پیرامون ۲۲ پناهگاه هواپیما برای ذخیره احتمالی بمب های هسته ای نشان می دهد لیکنهیث ممکن است به زودی بزرگ ترین محل ذخیره سلاح هسته ای یوساف در اروپا شود. پس از تکمیل، حریم امنیتی هسته ای لیکنهیث یک پناهگاه بیش از حریم امنیتی پایگاه هوایی اینجیرلیک ترکیه خواهد داشت؛ پایگاهی که در دو دهه گذشته بزرگ ترین محل ذخیره سلاح در اروپا بوده است.

شمار زیاد پناهگاه های هسته ای که در لیکنهیث دوباره فعال می شوند، یعنی شمار پناهگاه های هسته ای فعال در پایگاه های شمال اروپا بار دیگر بر موضع هسته ای ناتو غلبه خواهد کرد. پس از تکمیل ساخت، لیکنهیث می تواند به طور منظم میزبان سلاح های هسته ای آمریکا باشد و در بحران، سلاح های هسته ای را از پایگاه های آسیب پذیرتر اروپایی دریافت کند. افزون بر این، ماموریت اشتراک هسته ای راف که قرار است در دهه ۲۰۳۰ در مارهام اجرا شود، بر تمرکز تازه هسته ای ناتو در شمال خواهد افزود. اگر خزانه های ذخیره هسته ای در مارهام نیز دوباره فعال شوند، شمار پناهگاه های فعال ذخیره هسته ای در جناح شمالی ناتو می تواند نسبت به ۲۰۲۰ تقریبا دو برابر شود.

این تحولات پس از چند سال افزایش عملیات بمب افکن های راهبردی آمریکا در اروپا و عملیات آشکارتر زیردریایی های راهبردی رخ می دهد. افزون بر این، ایالات متحده در حال توسعه موشک کروز هسته ای جدید دریاپرتاب است که بخشی از آن ها برای استقرار روی زیردریایی های تهاجمی فعال در منطقه اروپا در نظر گرفته شده است. این تغییرات موضع در واکنش به تنش های منطقه ای فزاینده و بی ثباتی راهبردی صورت می گیرد. هدف آن ها فراهم کردن انعطاف عملیاتی برای ایالات متحده و ناتو است، هم با افزایش دامنه گزینه های موجود، چه هسته ای و چه متعارف، و هم با متنوع کردن جاهایی که قابلیت های راهبردی می توانند در بحران در آن مستقر یا به آن منتقل شوند.

متحدان اروپایی نیز موضع راهبردی و دفاعی خود را اصلاح می کنند. مفهوم تازه «بازدارندگی پیشرو» فرانسه، که مکرون در مارچ ۲۰۲۶ اعلام کرد، قرار است پشتیبانی هوایی هسته ای بیشتری را برای برخی متحدان فراهم کند. تا اکتبر، ده متحد اروپایی به این ابتکار فرانسه پیوسته اند: بلژیک، دانمارک، فنلاند، آلمان، یونان، هلند، نروژ، لهستان، سوئد و بریتانیا. هرچند سطح و شکل مشارکت هر کشور متفاوت خواهد بود، علاقه آن ها بر تاکید فزاینده ناتو و برنامه ریزی هسته ای بر شمال اروپا تاکید می کند. این امر همچنین گرایش فزاینده کشورهای غیرهسته ای شمال اروپا به یکپارچه کردن دارایی های متعارف خود با موضع هسته ای منطقه ای را نشان می دهد. یکپارچگی هسته ای–متعارف در این اتحاد در اکتبر امسال، نخست در رزمایش غیرراهبردی هسته ای ناتو یعنی «استدفست نون» و سپس در رزمایش «گلوبال تاندر» فرماندهی راهبردی آمریکا به نمایش درآمد، که در آن سه جنگنده اف-۳۵بی بریتانیا و سه جنگنده بمب افکن اف-۳۵ای نروژ برای نخستین بار در این رزمایش یک بمب افکن راهبردی بی-۵۲ آمریکایی را اسکورت کردند.

در مجموع، این تحولات مهم ترین ارتقای موضع هسته ای ناتو در اروپا از پایان جنگ سرد تاکنون را رقم می زنند و به نظر می رسد عمدتا واکنشی مستقیم به تهاجم های روسیه به اوکراین و تنش فزاینده میان شرق و غرب باشد.

درباره گزارش: پروژه تحقیقاتی «اطلاعات هسته ای» برای این مقاله با حمایت سخاوتمندانه بنیاد اندرو کارنگی، بنیاد نیولند، بنیاد پراسپکت هیل و حامیان فردی ممکن شد.