چرا کودکان شب ها نمی توانند گوشی را زمین بگذارند؟

---

 

فقط ده دقیقه دیگه! چرا بچه ها شب ها نمی توانند گوشی را زمین بگذارند؟

وقتی کودک شب ها گوشی را کنار نمی گذارد، معمولا اولین واکنش ما این است که بگوییم: «زیادی با گوشی کار می کنی.» بعد هم یک قانون می گذاریم: از ساعت فلان گوشی ممنوع. اما اگر مسئله فقط تعداد ساعت استفاده بود، احتمالا حل کردنش خیلی ساده تر بود. کودک به صفحه برمی گردد چون چیزی در آن هست که دائما توجه او را صدا می زند؛ پیام جدید، مرحله بعدی بازی، ویدئوی بعدی، اعلان، لایک یا محتوایی که قرار است چند ثانیه بعد نمایش داده شود.

بسیاری از برنامه ها و بازی ها طوری طراحی شده اند که کاربر مدت بیشتری بماند. ویدئوهای کوتاه تمام نمی شوند؛ یکی تمام می شود و بلافاصله دیگری می آید. بازی ها پاداش های کوچک و مداوم می دهند. اعلان ها دوباره توجه کودک را برمی گردانند. بنابراین وقتی از کودک می خواهیم وسط این چرخه ناگهان گوشی را کنار بگذارد، با چیزی بیشتر از «کمبود اراده» روبه رو هستیم. کودک با فناوری ای طرف است که بخش مهمی از طراحی آن، گرفتن و نگه داشتن توجه اوست.

اما این فقط نیمی از ماجراست. باید ببینیم گوشی دقیقا چه جایگاهی در زندگی کودک پیدا کرده است. آیا کودک فقط سرگرم می شود یا گوشی شده راه فرار از بی حوصلگی، تنهایی، اضطراب، خستگی یا حتی تعارض های خانوادگی؟ گاهی گوشی آن قدر در دسترس است که هر لحظه خالی زندگی را پر می کند و کودک دیگر فرصت نمی کند با سکوت، انتظار و بی حوصلگی کنار بیاید.

از طرف دیگر، باید ببینیم گوشی چه چیزهایی را از زندگی او کنار زده است. اگر استفاده از صفحه باعث شده خواب کمتر شود، بازی و تحرک کاهش پیدا کند، گفت وگوی خانوادگی کم شود، کودک کمتر با دوستانش ارتباط واقعی داشته باشد یا حتی حوصله فعالیت هایی را که قبلا دوست داشته نداشته باشد، مسئله دیگر فقط «زمان صفحه» نیست. سوال مهم تر این است که صفحه نمایش چه چیزی را از زندگی کودک گرفته است.

خواب یکی از اولین جاهایی است که این جابه جایی خودش را نشان می دهد. کودکی که تا لحظه خواب درگیر بازی، پیام یا ویدئو است، فقط چند دقیقه از خوابش را از دست نمی دهد؛ ممکن است فرصت آرام شدن ذهن و جدا شدن تدریجی از هیجان روز را هم از دست بدهد. اگر هر شب خوابیدن به مذاکره ای طولانی بر سر «یک ویدئوی دیگر» تبدیل شود، بهتر است به جای جنگیدن بر سر آخرین دقیقه، کل برنامه شبانه را دوباره نگاه کنیم.

در عین حال، راه حل هم این نیست که گوشی را ناگهان تبدیل به دشمن شماره یک خانواده کنیم. محدودیت لازم است، اما محدودیتی که قابل پیش بینی و قابل اجرا باشد. مثلا ساعت مشخصی برای کنار گذاشتن گوشی، هشدار قبل از پایان زمان، خاموش کردن اعلان های غیرضروری و داشتن یک فعالیت واقعی بعد از گوشی، معمولا از دعوای ناگهانی بر سر «الان بده به من» بهتر است. کودک باید کم کم مهارت پایان دادن به یک فعالیت جذاب را هم یاد بگیرد.

والدین هم در این میان نقش مهمی دارند. اگر گوشی در تمام خانه حضور دارد و بزرگسالان هنگام غذا، گفت وگو یا قبل از خواب مدام صفحه خودشان را نگاه می کنند، دشوار است از کودک انتظار داشته باشیم رابطه متفاوتی با فناوری داشته باشد. قرار نیست خانواده کاملا بدون گوشی زندگی کند؛ اما خانه باید جاهایی داشته باشد که در آن توجه آدم ها دوباره به یکدیگر برگردد.

پس وقتی کودک شب ها گوشی را زمین نمی گذارد، قبل از اینکه بپرسیم «چند ساعت استفاده کرده ای؟»، چند سوال دیگر هم ارزش بررسی دارد: امروز چقدر بازی کرده؟ چقدر حرکت کرده؟ چقدر خوابیده؟ با چه کسی حرف زده؟ چه چیزی خوشحالش کرده؟ و اگر گوشی را از او بگیریم، چه چیزی در زندگی واقعی منتظر اوست؟

شاید مسئله اصلی این نباشد که چرا بچه ام نمی تواند گوشی را زمین بگذارد؛ شاید باید بپرسیم وقتی گوشی را زمین می گذارد، چه زندگی ای در انتظار اوست؟

محمدمهدی سیدناصری |پژوهشگر حقوق کودک و آینده کودکی در عصر دیجیتال

---