بررسی تطبیقی مصادیق آیه ۵۴ سوره بقره با چالشهای اخلاقی و اجتماعی عصر حاضر

آیه ۵۴ سوره بقره.. فتوبوا الی باریکم فاقتلوا انفسکم...» در سیاق ماجرای گوساله پرستی بنی اسرائیل، حاوی آموزه ای عمیق در باب «توبه رادیکال»، «پاک سازی درونی» و گسست از تعلقات انحرافی است. مسئله اصلی این پژوهش، بازخوانی این آموزه در بستر چالشهای معرفتی و اخلاقی عصر حاضر است. با اتخاذ روش تفسیر تطبیقی و تحلیل محتوای موضوعی، این جستار در پی پاسخ به این پرسش است که آیا «قتل نفس» در این آیه منحصر به یک واقعه تاریخی است یا دلالتی استمراری بر مفهوم جهاد اکبر و تزکیه نفس در مواجهه با بت های مدرن نظیر اومانیسم سکولار، انحرافات شناختی و بحرانهای هویتی دارد؟ یافته های پژوهش نشان می دهد که این آیه در ساحت «انسان شناسی قرآنی»، بر ضرورت فنای اراده جزئی در اراده کلی تاکید دارد. در عصر حاضر مصادیق این کشتن «نفس» معادل با عبور از «منیت های کاذب»، گسست از پارادایم های معرفتی بیگانه با فطرت و تسلیم تام در برابر باری (خالق) است. این مقاله با نقدی بر رویکردهای تقلیل گرایانه تبیین می کند که توبه قرآنی در آیه ۵۴ یک فرایند مدیریت نیازهای عالی انسانی از طریق مهار نیازهای کاذب نفسانی در بستر حیات جمعی است.

کلیدواژه ها:

توبه ، قتل نفس (تزکیه) ، گوساله پرستی ، مدرن ، مدیریت نیازهای انسانی ، انسان شناسی قرآنی ، سوره بقره ، تعالی اخلاقی