تحلیل تناقض در مصادیق «اظلم الناس» با بررسی تطبیقی تفاسیر فریقین

پرسش از امکان وجود تناقض در بیان مصادیق «اظلم الناس» ستمکارترین مردم در قرآن کریم، مستلزم واکاوی دقیق این مفهوم در بافت زبانی تفسیری و کلامی است. این پژوهش که با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای اصلی و برخی منابع ثانویه انجام شده به این نتیجه می رسد که قرآن در این زمینه نه تنها دچار تناقض نیست بلکه با بیانی حکیمانه و نظام مند مصادیق مختلف را در سطوح گوناگون ارائه می دهد که همگی در یک شبکه مفهومی واحد و مبتنی بر تعریف محوری «ظلم» قابل تبیین است. تعریف لغوی ظلم به معنای «وضع الشیء فی غیر موضعه (قرار دادن چیزی در غیر جایگاه خود)» کلید فهم این وحدت است. مصادیقی چون افتراء بر «خدا»، «تکذیب آیات»، «صد عن سبیل الله» و «منع مساجد»، هرکدام تجلی هایی از همین جایگزینی باطل به جای «حق» در عرصه های اعتقاد، شناخت، عمل اجتماعی و عبادی هستند. این نوشتار با تحلیل آیات مربوطه و آرای مفسران نامداری چون طباطبایی، زمخشری، فخر رازی و طبرسی نشان می دهد که این مصادیق متکثر ناظر به مراتب و شدت های مختلف ظلم بوده و در یک سلسله مراتب منطقی قرار می گیرند که در راس آن، ظلم در حوزه عقیده و رابطه با خدا (شرک و افتراء) قرار دارد.

کلیدواژه ها:

اظلم الناس ، تفسیر تطبیقی ، فریقین ، مصادیق ، تناقض نمایی