از حاشیه تا مرکز درمان؛ نقش میانجی گر عوامل اجتماعی در دسترسی نابرابر به خدمات بهداشتی

هدف: هدف از این پژوهش، واکاوی نقش واسطه گر عوامل اجتماعی-اقتصادی در شکل گیری نابرابری های دسترسی به خدمات بهداشتی در مناطق محروم است. با وجود گسترش پوشش بیمه، شکاف دسترسی بین حاشیه نشینان و ساکنان مرکز شهر همچنان پایدار است. روش شناسی: این مطالعه توصیفی-تحلیلی با طرح پژوهشی همبستگی بر روی جامعه آماری ۴۰۰ سرپرست خانوار در مناطق ۱ و ۲۲ تهران انجام شد. داده ها از طریق پرسشنامه استاندارد دسترسی به خدمات بهداشتی (ASQ) و شاخص های وضعیت اجتماعی-اقتصادی (SES) گردآوری گردید. تحلیل داده ها با استفاده از مدل سازی معادلات ساختاری (SEM) و نرم افزار AMOS انجام شد. یافته ها: نتایج نشان داد که متغیرهای "سواد بهداشتی" (β=۰.۴۲, p<۰.۰۱) و "دسترسی مالی" (β=۰.۳۸, p<۰.۰۱) به طور معناداری رابطه بین وضعیت اقتصادی-اجتماعی و دسترسی به خدمات بهداشتی را میانجی گری می کنند. مدل نهایی ۶۵٪ از واریانس دسترسی به خدمات را توضیح داد. یافته ها حاکی از آن است که صرف پوشش بیمه ای برای رفع نابرابری کافی نبوده و موانع شناختی و مالی نقش کاتالیزوری دارند. نتیجه گیری: نابرابری دسترسی به خدمات بهداشتی ریشه در مکانیسم های واسطه گر اجتماعی دارد. سیاستگذاران باید فراتر از پوشش مالی، بر آموزش سواد سلامت و کاهش موانع دسترسی فیزیکی و مالی تمرکز کنند. مداخلات هدفمند در مناطق حاشیه ای می تواند شکاف سلامت را کاهش دهد.

کلیدواژه ها:

نابرابری های سلامت ، دسترسی به خدمات بهداشتی ، عوامل اجتماعی تعیین کننده سلامت ، مدلسازی معادلات ساختاری (SEM) ، مناطق محروم / حاشیه نشینی ، عدالت در سلامت