آسیب شناسی چندسطحی نظام آموزشی مدارس ویژه دانش آموزان با کم توانی ذهنی مطالعه ای کیفی مبتنی بر تجربه زیسته معلمان

آموزش ویژه به عنوان یکی از ارکان عدالت آموزشی نقشی اساسی در ارتقای کیفیت، زندگی استقلال فردی و مشارکت اجتماعی دانش آموزان با کم توانی ذهنی ایفا می کند؛ با این حال شواهد میدانی حاکی از وجود چالش های ساختاری و کارکردی در مدارس ویژه است. پژوهش حاضر با هدف آسیب شناسی چند سطحی نظام آموزشی مدارس دانش آموزان با کم توانی ذهنی انجام شد. این مطالعه با رویکرد کیفی اکتشافی و مبتنی بر مصاحبه های نیمه ساختار یافته با معلمان، مدیران و کادر اجرایی مدارس ابتدایی ویژه در ناحیه یک آموزش و پرورش شهر اصفهان صورت گرفت. مشارکت کنندگان به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند و داده ها با استفاده از تحلیل مضمون استقرایی در سطوح کدگذاری، بازمحوری و انتخابی تحلیل گردید. یافته ها به استخراج هشت مضمون اصلی انجامید که در سه سطح بوم شناختی سازماندهی شدند؛ در سطح کلان سیاست گذاری متمرکز، ضعف رهبری تخصصی و نگرش های اجتماعی منفی؛ در سطح میانی کمبود نیروی انسانی متخصص، فرسودگی معلمان، محیط آموزشی نامناسب و فشارهای اداری؛ و در سطح خرد محتوای درسی غیرتطبیقی، ضعف تعامل خانه مدرسه، غفلت از سلامت روان دانش آموزان و فقدان خدمات پساتحصیلی. تحلیل یکپارچه نشان داد که این عوامل در قالب چرخ های تعاملی کیفیت آموزش و پیامدهای تحولی دانش آموزان را تحت تاثیر قرار می دهند. نتایج بر ضرورت بازنگری ساختاری در سیاست های آموزش ویژه، توانمندسازی حرفه ای معلمان، گذار از رویکرد کتاب محور به مهارت محور و ادغام خدمات روانی توانبخشی در ساختار مدرسه تاکید دارد. اصلاح این چرخه مستلزم همکاری میان نهادی و اتخاذ نگاهی تحولی و انسان محور به آموزش دانش آموزان با کم توانی ذهنی است.

کلیدواژه ها:

آموزش ویژه ، کم توانی ذهنی ، تحلیل مضمون ، تجربه ، معلمان ، آسیب شناسی آموزشی ، سلامت روان ، مدرسه ، آموزش فراگیر