تغییر کاربری زمین های کشاورزی در نظام حقوقی ایران: تحلیل تطبیقی قوانین، رویه های قضایی و چالش های اجرایی

امنیت غذایی و حفظ اراضی کشاورزی از مهم ترین دغدغه های استراتژیک کشورها محسوب می شود. در ایران، با توجه به محدودیت منابع آب و خاک، تغییر کاربری اراضی زراعی و باغات به کاربری های غیرکشاورزی، تهدیدی جدی برای امنیت غذایی و پایداری محیط زیست به شمار می رود. این پژوهش با رویکرد توصیفی-تحلیلی و با اتکا به قوانین موضوعه، آیین نامه های اجرایی و آرای قضایی، به تحلیل جامع چارچوب حقوقی حفظ کاربری اراضی کشاورزی در نظام حقوق عمومی و اداری ایران می پردازد. یافته های پژوهش نشان می دهد که علی رغم وجود قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغها (مصوب ۱۳۷۰ و اصلاحیه ۱۳۸۵) و سازوکارهای نظارتی از جمله کمیسیون های تغییر کاربری و نظارت قضایی دیوان عدالت اداری، چالش های اجرایی متعددی از جمله ابهامات قانونی، تراکم درخواست ها، فساد اداری و تفکیک صلاحیت های قضایی، کارآمدی این نظام را کاهش داده است. مقاله در پایان، پیشنهادات اصلاحی ساختاری و تقنینی را برای تقویت ضمانت اجراهای قانونی و بهبود عملکرد کمیسیون ها ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

تغییر کاربری اراضی کشاورزی ، قانون حفظ کاربری ، امنیت غذایی ، دیوان عدالت اداری ، حقوق اداری ایران