تحلیل تهدیدهای نوین هوش مصنوعی علیه حقوق بشر از منظر حقوق جرم و جزا: مطالعه تطبیقی رویکرد ایران و اتحادیه اروپا

این پژوهش با هدف تحلیل و واکاوی تهدیدهای نوین ناشی از توسعه هوش مصنوعی علیه حقوق بنیادین بشر، از منظر نظام های حقوقی جزا و با اتخاذ رویکرد مطالعه تطبیقی میان نظام حقوقی ایران و اتحادیه اروپا انجام شده است. مسئله اصلی تحقیق، ظهور چالش های حقوقی ناشی از ماهیت خودمختار سیستم های هوش مصنوعی است که می تواند منجر به نقض حقوقی نظیر حق بر حریم خصوصی، حق بر عدم تبعیض، و حتی حق بر حیات از طریق سیستم های تسلیحاتی خودکار گردد. با توجه به ماهیت پیچیده این فناوری، تعیین مسئولیت کیفری در برابر آسیب های ناشی از الگوریتم ها و تشخیص مرز میان خطای انسانی و تصمیم خودکار ماشین، به یکی از دشوارترین چالش های حقوق جزا تبدیل شده است. این مقاله با بهره گیری از روش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی، به بررسی این موضوع می پردازد که چگونه اتحادیه اروپا با اتخاذ رویکردی پیشرو و تدوین چارچوب های نظارتی سخت گیرانه (مانند قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا - EU AI Act)، تلاش می کند تا میان نوآوری تکنولوژیک و صیانت از حقوق بشر توازن برقرار کند؛ و در مقابل، نظام حقوقی ایران در مواجهه با این تهدیدات نوین، با چه چالش های ساختاری و خلاهای قانونی روبروست. یافته های پژوهش نشان می دهد که در حالی که اتحادیه اروپا بر رویکرد مدیریت ریسک و مرزبندی حقوقی مبتنی بر سطح خطر تمرکز دارد، نظام حقوقی ایران همچنان در مراحل اولیه تطبیق با این فناوری های نوظهور قرار دارد و با چالش های جدی در زمینه تعیین مسئولیت کیفری و بازتعریف مفاهیم جرم و مجازات در عصر دیجیتال مواجه است. در نهایت، این تحقیق بر ضرورت تدوین چارچوب های حقوقی پیشگیرانه و بازنگری در اصول مسئولیت کیفری جهت مقابله با تهدیدات هوش مصنوعی تاکید می ورزد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، حقوق بشر ، مسئولیت کیفری ، اتحادیه اروپا ، سیاست جنایی ، جرم شناسی دیجیتال