تحول مفهوم خسارت معنوی در رویه قضایی ایران با تاکید بر آرای جدید دادگاه ها و دیوان عالی کشور

خسارت معنوی به عنوان یکی از مصادیق مهم مسئولیت مدنی، ناظر بر لطمه به حقوق غیرمالی اشخاص از جمله حیثیت، آبرو، شهرت، عواطف و سلامت روانی است. با وجود پیش بینی امکان جبران این نوع خسارت در قوانین موضوعه ایران، از جمله قانون مسئولیت مدنی، نحوه شناسایی، اثبات و ارزیابی آن همواره با ابهام ها و اختلاف نظرهای نظری و عملی همراه بوده است. در سال های اخیر، رویه قضایی ایران به ویژه در آرای دادگاه های عمومی و دیوان عالی کشور، تحولاتی قابل توجه در تبیین مفهوم خسارت معنوی و شیوه های جبران آن نشان داده است. این پژوهش با هدف بررسی تحول مفهوم خسارت معنوی در رویه قضایی ایران و تحلیل آرای جدید محاکم و دیوان عالی کشور انجام شده است. پرسش اصلی تحقیق آن است که رویکرد قضایی جدید تا چه میزان به توسعه دامنه شمول خسارت معنوی و تقویت سازوکارهای جبران آن انجامیده است. روش تحقیق، توصیفی–تحلیلی بوده و با مطالعه و بررسی آرای منتخب سال های اخیر، روندهای نوظهور در استدلال قضایی تحلیل شده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که رویه قضایی جدید با پذیرش گسترده تر آسیب های روحی و حیثیتی، گرایش بیشتری به تعیین جبران مالی و در برخی موارد جبران های غیرمالی نظیر اعاده حیثیت یا الزام به عذرخواهی نشان داده است. همچنین، دیوان عالی کشور در برخی آرای وحدت رویه و نظارتی، نقش مهمی در تثبیت اصل قابلیت جبران خسارت معنوی ایفا کرده است. با این حال، همچنان چالش هایی در زمینه معیارهای ارزیابی میزان خسارت و وحدت رویه در تعیین مبالغ جبران وجود دارد. بر این اساس، تقویت انسجام رویه قضایی و تبیین معیارهای روشن برای ارزیابی خسارت معنوی، می تواند به تحقق عدالت ترمیمی و حمایت موثرتر از حقوق غیرمالی اشخاص منجر شود.

کلیدواژه ها:

خسارت معنوی ، مسئولیت مدنی ، رویه قضایی ، دیوان عالی کشور ، جبران آسیب های روحی و حیثیتی