تحلیل فقهی ممنوعیت تخریب محیط زیست و زیرساخت های حیاتی غیرنظامی در مخاصمات مسلحانه (فقه جهاد)؛ با رویکردی تطبیقی بر اسناد حقوق بشردوستانه بین المللی

در مخاصمات مسلحانه نوین و جنگ های نامتقارن، تخریب محیط زیست و از بین بردن زیرساخت های حیاتی غیرنظامی به یکی از چالش های اساسی و بحران های لاینحل در عرصه حقوق بین الملل بشردوستانه تبدیل شده است. با وجود اسناد بین المللی متعدد و پروتکل های الحاقی، بررسی ریشه ها، مبانی و ضمانت اجراهای این محدودیت ها در فقه اسلامی (به ویژه فقه جهاد)، نشان دهنده ظرفیت های غنی، اخلاق مدارانه و پیشگامانه حقوق اسلامی در حمایت از حیات غیرنظامیان و منابع طبیعی است. این پژوهش با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع کتابخانه ای، به بررسی ادله نقلی و قواعد فقهی ناظر بر ممنوعیت تخریب اموال عمومی، محیط زیست و تاسیسات حیاتی در زمان جنگ می پردازد. یافته های تحقیق نشان می دهد که بر اساس نص صریح قرآن کریم (از جمله آیه ۲۰۵ سوره بقره و آیات نهی از تجاوز)، سیره عملی و قطعی پیامبر اکرم (ص) در صدور دستورالعمل های نظامی، رفتار امیرالمومنین (ع) در میدان نبرد و همچنین فتاوای مستدل فقهای امامیه از متقدمین تا متاخرین، هرگونه تخریب غیرضروری منابع زیستی (مانند قطع درختان، سوزاندن مزارع و مسموم کردن آب ها) و از بین بردن زیرساخت هایی که مستقیما با حیات غیرنظامیان در ارتباط است، تحت عناوین فقهی نظیر حرمت «افساد فی الارض»، «هلاک حرث و نسل» و «بغی» اکیدا ممنوع (حرام) است. این رویکرد تکلیف مدارانه در فقه اسلامی که ریشه در جهان بینی توحیدی دارد، نه تنها تطابق قابل توجهی با اصول حقوق بشردوستانه معاصر، به ویژه اصل تفکیک و منع دردهای غیرضروری دارد، بلکه به دلیل پیوند با الزامات شرعی و اخروی، از ضمانت اجرای درونی و مستحکم تری برخوردار است.

کلیدواژه ها:

فقه جهاد ، مخاصمات مسلحانه ، زیرساخت های غیرنظامی ، محیط زیست ، حقوق بشردوستانه بین المللی ، اصل تفکیک