چالش های حقوق مالکیت فکری در مواجهه با آثار و اختراعات تولید شده توسط هوش مصنوعی با مطالعه تطبیقی نظام حقوقی ایران و اتحادیه اروپا

پیشرفت های خیره کننده در حوزه هوش مصنوعی (AI)، به ویژه در زمینه یادگیری عمیق و مدل های مولد (Generative AI) چالش های بنیادینی را در حوزه حقوق مالکیت فکری (IP) ایجاد کرده است. این مقاله به بررسی تطبیقی چالش های حقوق مالکیت فکری مرتبط با آثار و اختراعات تولید شده توسط هوش مصنوعی در نظام های حقوقی ایران و اتحادیه اروپا می پردازد. هدف اصلی این پژوهش شناسایی نقاط ضعف و قوت قوانین فعلی در مواجهه با این پدیده نوظهور و ارائه راهکارهایی برای انطباق آنهاست. روش پژوهش توصیفی-تحلیلی و تطبیقی است. در حوزه مالکیت ادبی و هنری مسئله اصلی تعریف مفهوم خلاقیت انسانی به عنوان رکن اصلی حمایت در هر دو نظام است. در بخش اختراعات چالش محوری در شناسایی مخترع و ضرورت وجود یک ذهنیت انسانی برای ثبت اختراع مطرح می شود. نتایج نشان می دهد که هر دو نظام حقوقی ایران و اتحادیه اروپا در حال حاضر فاقد چارچوب های قانونی صریح و کاملی برای اعطای حقوق مالکیت فکری به آثار AI هستند، در حالی که اتحادیه اروپا رویکردی فعال تر در بحث قانون گذاری مانند AI Act اتخاذ کرده، نظام حقوقی ایران نیازمند بازنگری در تعاریف بنیادین قانون حمایت از حقوق مولفان و قانون ثبت اختراعات است. این مطالعه بر لزوم بازنگری در مفاهیم سنتی مالکیت فکری در پرتو ظهور عوامل غیرانسانی در فرآیند خلق تاکید دارد.

کلیدواژه ها:

مالکیت فکری ، آثار هوش مصنوعی ، نظام حقوقی ایران ، اتحادیه اروپا