بررسی تناقض ناپذیری آیات قرآن کریم در مفهوم مکان: خداوند تحلیل کلامی و تفسیری

این پژوهش به بررسی تحلیلی و نظام مند ادعای وجود تناقض در آیات قرآن کریم پیرامون مفهوم مکان برای خداوند متعال می پردازد. ادعای تناقض عمدتا از ظاهر برخی آیات متشابه مانند «فکان قاب قوسین او ادنی» (سوره نجم، آیه ۹) و «الرحمن علی العرش استوی» (سوره طه، آیه ۵) ناشی می شود که به نظر برخی منتقدان دلالت بر مکان داشتن خداوند دارند، در حالی که آیات محکم مانند «لیس کمثله شیء» (سوره شوری، آیه ۱۱) و «انه بکل شیء محیط» (سوره فصلت، آیه ۵۴) هرگونه محدودیت مکانی را نفی می کنند. با استناد به تفاسیر معتبر قرآنی شیعی المیزان علامه طباطبایی، التبیان شیخ طوسی و سنی مفاتیح الغیب، فخر رازی، جامع البیان طبری، الجامع لاحکام القرآن قرطبی، استدلال های کلامی شیخ مفید، ابن سینا، فخر رازی و متون روایی (نهج البلاغه امام علی (ع)) این تحقیق نشان می دهد که هیچ تناقضی در آیات قرآن وجود ندارد. مفهوم مکان نداشتن خداوند از طریق اصول بنیادین محکمات و متشابهات، احاطه وجودی الهی، تنزیه ذات باری تعالی و معیت قیومی، حضور همگانی بدون محدودیت مکانی به طور کامل قابل استنتاج است. ظاهر آیات متشابه با ارجاع به محکمات و رعایت روش تفسیری صحیح، به قرب معنوی، سلطه قیومی و تدبیر الهی تفسیر می شود و هرگونه تصور مکانی را منتفی می سازد. روش تحقیق تحلیلی تفسیری و مبتنی بر منابع معتبر اسلامی (تفاسیر کلاسیک شیعی و سنی) است. نتایج پژوهش تایید می کند که تناقض ظاهری ناشی از عدم آگاهی به طبقه بندی محکم و متشابه، موانع شناختی، تعصب و جهل و ناآشنایی با قوانین منطقی کلامی است و با روش شناسی صحیح تفسیری کاملا رفع می گردد. این مطالعه بر اهمیت رعایت اصول تفسیری قرآن، ارجاع متشابهات به محکمات تاکید دارد و پیشنهاد می کند تحقیقات آینده بر مقایسه نظام مند دیدگاه های شیعه و سنی، استفاده از ابزارهای تحلیلی دیجیتال برای بررسی متون قرآنی و پاسخ به شبهات معاصر مستشرقان تمرکز کنند.

کلیدواژه ها:

قرآن کریم ، مکان ، خداوند ، تناقض ، آیات محکمات و متشابهات ، تنزیه الهی ، احاطه الهی ، معیت قیومی ، توحید ذاتی ، تفسیر قرآن