بررسی معنای تقوا بر اساس تقسیم بندی انواع ورع در دیدگاه علامه طریحی در مجمع البحرین

این پژوهش با هدف تبیین نسبت مفهومی و سلوکی دو صفت اخلاقی بنیادین تقوا و ورع در نظام اخلاق اسلامی، با روش توصیفی-تحلیلی و رویکرد کتابخانه ای انجام شده است. یافته ها نشان می دهد این دو مفهوم اگرچه مستقل به نظر می رسند، در یک رابطه طولی و تکاملی قرار دارند. تقوا به مثابه سپر بازدارنده و حداقل الزام شرعی بر پرهیز از محرمات و انجام واجبات تاکید دارد و پایه سلامت معنوی و کنش اجتماعی اخلاقی است. در مقابل ورع به عنوان مرتبه ای عالی تر فراتر از مرزهای حرام رفته و با احتیاطی مضاعف، شامل پرهیز از امور شبهه ناک و حتی برخی امور مباح بالقوه لغزش می شود. بررسی دیدگاه های علمایی مانند علامه مجلسی و علامه طریحی در مجمع البحرین موید این سلسله مراتب است. علامه طریحی ورع را دژی استوار برای دین دانسته و مراتب سه گانه ای برای آن بر می شمارد که با مراتب مشهور ورع (توبه کنندگان، صالحان، متقین و سالکان) همخوانی دارد. همچنین تحلیل حاضر نشان می دهد، ورع تقوای تشدید شده ای است که نقش تعیین کننده ای در فقه تربیتی، تعمیق فضایل فردی و اجتماعی و حرکت به سمت مراتب عالی عرفانی مانند قرب الهی ایفا می کند.

کلیدواژه ها:

تقوا ، ورع ، اخلاق اسلامی ، سلوک معنوی ، فقه تربیتی