ارتباط زایشی کانسارهای هماتیت جنوب کشور و گنبدهای نمکی

کانسارهای هماتیت مرتبط با گنبدهای نمکی جنوب ایران به عنوان یکی از شاخص ترین رخدادهای کانه زایی آهن در کشور، از نظر منشا و فرآیندهای تشکیل همواره محل بحث بوده اند و شناخت دقیق آن ها نقش مهمی در ارائه مدل های اکتشافی و توسعه پایدار منابع معدنی دارد. در این پژوهش با هدف تبیین ویژگی های زمین شناسی، کانی شناسی و ژئوشیمیایی و ارائه مدل ژنتیکی، چهار کانسار شاخص در حاشیه گنبدهای نمکی مورد بررسی قرار گرفت. بدین منظور از تلفیق مطالعات دورسنجی برای تفکیک واحدهای سنگی و تعیین گستره گنبدهای نمکی، بررسی های صحرایی و نمونه برداری هدفمند، مطالعات پتروگرافی مقاطع نازک و صیقلی، آنالیز فازی به روش XRD، اندازه گیری عناصر اصلی و فرعی با XRF و ICP-OES و همچنین بررسی های ریزساختاری و آنالیز شیمیایی نقطه ای با SEM استفاده شد. نتایج کانه نگاری نشان دهنده بافت های برشی، رگچه ای، جانشینی و پرشدگی فضای خالی توسط هماتیت، همراهی مگنتیت، گوتیت و اکسیدهای منگنز و حضور کانی های فرعی نظیر باریت، فلوریت، آپاتیت و مونازیت است. داده های ژئوشیمیایی ۱۱ نمونه کانسنگ، تغییرات Fe₂O₃ بین ۳۲ تا ۹۰ درصد با میانگین حدود ۶۵ درصد و SiO₂ بین ۲ تا ۲۲ درصد با میانگین حدود ۱۰ درصد را نشان می دهد و مقادیر میانگین Ti و V به ترتیب حدود ۹۶۰ و ۲۷۰ گرم در تن به دست آمد که بیانگر تمرکز بیشتر تیتانیوم و همبستگی منفی این دو عنصر است. شواهد صحرایی و آزمایشگاهی نشان می دهد که تمرکز کانه زایی به شدت تحت کنترل ساختارهای گسلی و زون های خردشده در سنگ های کربناته دولومیتی بوده و دگرسانی سیلیسی شدن و اکسید آهن به صورت هاله ای در اطراف توده های پرعیار توسعه یافته است. مقادیر پایین سیلیس نسبت به کانسارهای آهن نواری، حضور آثار چشمه های آبگرم و بافت های حاصل از جانشینی و رشد در فضای خالی، نقش سیالات گرمابی کم دما و شورابه ای را در تشکیل کانسنگ تایید می کند. بر این اساس، گنبدهای نمکی با ایجاد سیستم های همرفت حرارتی و مسیرهای مناسب برای صعود سیالات، زمینه انتقال، انحلال و ته نشینی آهن را فراهم کرده اند و کانه زایی عمدتا در حاشیه این ساختارها و در زمان نئوژن تا پلیوسن رخ داده است. در مجموع، کانسارهای هماتیت مورد مطالعه حاصل فعالیت سامانه های گرمابی وابسته به گنبدهای نمکی بوده و شناخت این الگو می تواند مبنای مناسبی برای اکتشاف ذخایر مشابه در جنوب ایران فراهم سازد.

کلیدواژه ها:

گنبد نمکی ، هماتیت ، سیالات گرمابی ، جانشینی ، ژئوشیمی