بازسازی تغییرات دیرینه محیطی هولوسن پسین در حوضه هامون هیرمند (سیستان) بر پایه شواهد ژئوشیمیایی و زیست نشانگرها

این پژوهش با هدف بازسازی تغییرات دیرینه محیطی حوضه سیستان در شرق ایران طی بازه ۳۰۰۰ تا ۷۰۰ سال پیش از حاضر انجام شده است. برای نیل به این هدف، یک مغزه رسوبی از دریاچه هامون هیرمند برداشت شد و با به کارگیری طیفی از تحلیل های ژئوشیمیایی و زیست نشانگرها، یک رکورد چندعاملی از تحولات اقلیمی منطقه ایجاد گردید. روش های تحلیلی شامل پراش و فلورسانس پرتو ایکس (XRD و XRF)، آنالیز اندازه ذرات، اندازه گیری کربن آلی کل(TOC)، نسبت کربن به نیتروژن(C/N)، آنالیز ایزوتوپ پایدار کربن (δ¹³C) و استخراج لیگنین بوده است. در بازه زمانی ۳۰۴۰ تا ۲۴۳۰ سال پیش از حاضر، افزایش قابل توجه مقادیر K/Ti در کنار مقادیر نسبتا پایین تر نسبت های Si/Ti، Si/K و Zr/Ti و کاهش قابل توجه مقادیر C/N و افزایش قابل توجه نسبت λ۸ به کربن آلی (λ۸/OC) در این بازه زمانی نشانگر شرایط مرطوب، افزایش سهم پوشش گیاهی آبزی و شرایط مناسب تر حفظ مواد آلی است. نتایج نشانگر توالی شرایط نیمه خشک و خشک بدون افزایش قابل توجه گرد و غبار در بازه زمانی ۲۴۳۰ تا ۲۰۵۰ سال پیش از حاضر در منطقه مورد مطالعه می باشند. کاهش قابل توجه K/Ti در کنار کاهش نسبی مقادیر δ۱۳COM در این واحد نسبت به واحد مرطوب پیشین نشان دهنده کاهش هوازدگی شیمیایی و شرایط خشک تر است. منطقه مورد مطالعه در بازه زمانی ۲۰۵۰ تا ۱۴۰۰ سال پیش از حاضر، توالی شرایط مرطوب و نیمه مرطوب را تجربه نموده است. شرایط اقلیمی بسیار مرطوب در منطقه مورد مطالعه در نیمه اول این واحد بین ۲۱۰۰ تا ۱۷۰۰ سال پیش از حاضر، بر اساس مقادیر بسیار بالای K/Ti و مقادیر بسیار پایین Si/K و مقادیر نسبتا کم Si/Ti و Zr/Tی استنباط می گردد. در بازه زمانی ۱۴۰۰ تا ۱۰۰۰ سال پیش از حاضر توالی شرایط خشک و نیمه خشک بر منطقه مورد مطالعه حاکم بوده است. مقادیر بالاتر Zr/Ti و مقادیر کمتر K/Ti و مقادیر منفی تر δ۱۳COM نمایانگر اقلیم بسیار خشک و غبارآلود می باشد. توالی شرایط نیمه مرطوب و مرطوب بین ۱۰۰۰ تا ۶۹۰ سال پیش از حاضر در منطقه مورد مطالعه، همزمان با دوران گرمایشی قرون وسطی ثبت گردیده است.

کلیدواژه ها:

اقلیم ، آب و هوای دیرینه ، شرق ایران ، چندعاملی ، مغزه رسوبی