بررسی اصل فقهی المواعید بصوره التعالیق تکون لازمه در پرتو فقه مقارن حقوق موضوعه و هوش مصنوعی

اصل هشتاد و چهارم مجله الاحکام العدلیه (ماده ۸۴) یکی از قواعد بدیع فقه حنفی به شمار می رود که در آن، «وعده معلق» از قلمرو وعده صرف اخلاقی خارج شده و صبغه الزام آور قضایی می یابد. این پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با تکیه بر منابع دست اول فقه حنفی به ویژه شرح درر الحکم تالیف علی حیدر، و تقریرات مصطفی الزرقا و محمد وحید الدعاس به واکاوی مبانی، شرایط، مصادیق، مستثنیات و آثار این قاعده می پردازد. یافته ها نشان می دهد که این قاعده فرع بر اصل «المعلق بالشرط یجب ثبوته عند ثبوت الشرط» (ماده ۸۲) بوده و هدف اصلی آن حمایت از حسن نیت متعهدله و جلوگیری از تغریر و غرر است. در ادامه، قابلیت های هوش مصنوعی در شناسایی صیغه های تعلیق، تحلیل درجه الزام، پیش بینی رفتار قضایی و مستندسازی هوشمند پرونده ها بررسی شده است. همچنین چالش های فقهی-حقوقی از جمله مسئله «جدیت»، «مسئولیت مدنی الگوریتم ها» و تضاد با قواعد غرر و ضرر تبیین گردیده و در پایان، چارچوبی ترکیبی انسان-ماشین برای کاربست اخلاقی و شرعی هوش مصنوعی ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

وعده ، معلق ماده ۸۴ ، مجله فقه حنفی ، هوش مصنوعی ، پردازش زبان طبیعی ، الزام مدنی ، ضمان تعلیقی