مطالعه کیفی زمینه ها و بسترهای تاثیرگذار بر آلودگی هوای اهواز

تعامل پیچیده عوامل فنی، مدیریتی، اجتماعی، فرهنگی و اقلیمی دارد. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و تحلیل ساختاری زمینه ها و بسترهای تاثیرگذار بر آلودگی هوای اهواز و با رویکرد کیفی و روش مدل سازی ساختاری تفسیری (ISM) انجام شد. جامعه آماری شامل ۳۰ نفر از خبرگان حوزه های مهندسی محیط زیست، علوم سلامت، اقتصاد، علوم اجتماعی و مدیران سازمان های مرتبط بود که به روش نمونه گیری هدفمند انتخاب شدند. پس از مرور ادبیات و تایید خبرگان ۱۳ عامل کلیدی شناسایی و روابط متقابل آن ها در قالب ماتریس خود تعاملی ساختاری (SSIM) تعیین گردید. با اعمال اصل تعدی پذیری ماتریس دسترسی نهایی استخراج و سطح بندی عوامل در چهار سطح انجام شد. یافته ها نشان داد که پنج عامل ناکارآمدی سیستم حمل و نقل شهری، ضعف فرهنگ و آگاهی زیست محیطی، مدیریت نامناسب پسماند شهری، رفتارهای غیرمسئولانه محیط زیست و ضعف مطالبه گری و مسئولیت پذیری اجتماعی شرکتی و سازمانی در بالاترین سطح پیش ران های بنیادین قرار دارند و بیشترین قدرت نفوذ را بر سایر عوامل دارند. عامل ناترازی مدیریتی به عنوان گره اتصال میان پیش ران ها و عوامل میانی عمل می کند. در مقابل، عواملی مانند استقرار نامناسب صنایع، فلرینگ نفتی و موقعیت جغرافیایی در سطح پیامدی قرار گرفته اند. نتیجه گیری پژوهش نشان می دهد که ریشه های اصلی بحران آلودگی هوای اهواز نه در منابع صنعتی یا طبیعی بلکه در ضعف های ساختاری مدیریتی، رفتاری و فرهنگی نهفته است. بنابراین راهکارهای صرفا فنی بدون اصلاح پیش ران های بنیادین نمی توانند مسئله را حل کنند. مداخلات موثر باید بر ارتقای فرهنگ زیست محیطی، تقویت مطالبه گری اجتماعی، اصلاح رفتارهای غیرمسئولانه، نوسازی حمل ونقل و مدیریت علمی پسماند متمرکز باشد.

کلیدواژه ها:

آلودگی هوای اهواز ، مدل سازی ساختاری تفسیری (ISM) ، ناترازی ، مدیریتی ، مطالبه گری اجتماعی ، فرهنگ زیست محیطی