تحلیل مفهوم شناختی و وجودشناختی «نیت» بر اساس آموزه های دینی و مبانی حکمت متعالیه

یکی از مسائلی مهمی که در آموزه های دینی مورد تاکید قرار گرفته و توجه بسیاری از اندیشمندان دینی را به خود معطوف ساخته است، بحث از نیت و جایگاه آن در سعادت و شقاوت انسان می باشد. نقش نیت در سرنوشت تا اندازه ای است که در برخی روایات، نیت فرد ملاک ارزش گذاری انسان و برتر از عمل دانسته شده است. در جستار حاضر تلاش می شود با رویکرد فلسفی و به شیوه عقلی و نقلی، اصطلاح نیت در آموزه های دینی و حکمت متعالیه مورد بازخوانی و تحلیل قرار گیرد. در همین راستا در گام نخست، گزارشی اجمالی از چیستی نیت و جایگاه آن در آیات و روایات ارائه شده و سپس براساس مبانی حکمت متعالیه، چیستی نیت، مورد تحلیل فلسفی و وجودشناختی قرار گرفته است. در پایان این نتیجه به دست آمده است که برخلاف تصور برخی از ساده اندیشان، «نیت» برابر با تصورات ذهنی و باور صرف نیست، بلکه حالتی نفسانی است که پس از شکل گیری اعتقاد، تصمیم و عزم بر فعل، در نفس، حادث می گردد؛ به دیگر سخن، نیت برآیند مجموعه ی بینش ها و باورهای انسان است که پس از شکل گیری شاکله و شخصیت و پیش از صدور افعال جوارحی، در نفس انسان پدید می آید.

کلیدواژه ها:

نیت ، شاکله ، مفهوم شناسی ، وجودشناسی ، آموزه های دینی ، حکمت متعالیه