بررسی تاثیر آموزش معکوس درس فارسی بر انگیزش فعال، انگیزش منفعل، تمایل به برقراری ارتباط و میزان یادگیری دانش آموزان دوره متوسطه دوم

زبان و ادبیات فارسی مهم ترین عامل پیوند و اتحاد میان مردم ایران و همچنین بازتاب دهنده فرهنگ، تمدن و هویت ایرانی است. درس فارسی یکی از دروس مهم برنامه آموزشی مدارس است که به عنوان ابزاری برای انتقال سایر دروس درنظر گرفته می شود. برای تدریس درس فارسی، بهره گیری از روش های تدریس فعال ضروری است. دراین راستا، آموزش معکوس می تواند رویکردی مناسب باشد؛ چراکه به دانش آموزان این امکان را می دهد تا محتوای درسی را در خانه بیاموزند و زمان کلاس به فعالیت های تعاملی اختصاص یابد. این رویکرد فعال، در تمام مقاطع تحصیلی به ویژه در مقطع متوسطه دوم حائز اهمیت است؛ زیرا در این مقطع، حجم بالای دروس، منجر به کم رنگ شدن انگیزش فعال، انگیزش منفعل، کاهش تمایل به برقراری ارتباط و افت میزان یادگیری دانش آموزان می شود. بنابراین، هدف از این پژوهش بررسی تاثیر آموزش معکوس درس فارسی بر انگیزش فعال، انگیزش منفعل، تمایل به برقراری ارتباط و میزان یادگیری دانش آموزان دوره متوسطه دوم است. پژوهش حاضر از نوع تلفیقی (کمی- کیفی) و از نظر هدف، کاربردی است. جامعه آماری پژوهش حاضر، شامل تمام دانش آموزان دختر دوره متوسطه دوم در رشته های تحصیلی علوم انسانی، علوم تجربی و ریاضی-فیزیک در نیم سال اول تحصیلی 1404-1403 بودند. حجم نمونه این پژوهش 177 نفر از دانش آموزان دختر دوره متوسطه دوم از سه دبیرستان در ناحیه پنج شهر مشهد بودند که به شیوه نمونه گیری در دسترس انتخاب شدند. این دانش آموزان، پیش از شروع آموزش معکوس به دو پرسش نامه انگیزش فعال و انگیزش منفعل و تمایل به برقراری ارتباط پاسخ دادند و همچنین آزمون میزان یادگیری از آنان گرفته شد. سپس به مدت شش جلسه آموزش معکوس توسط سه معلم در نه کلاس (هرمعلم سه کلاس) اجرا شد. پس از اتمام جلسات آموزش معکوس، پس آزمون گرفته شد. برای روایی پرسش نامه انگیزش فعال و انگیزش منفعل ویژه درس فارسی (محقق ساخته) از روش تحلیل عاملی تاییدی و آزمون تک عاملی هارمن و همچنین برای پایایی آن از آزمون آلفای کرونباخ استفاده شد. مقدار آن در پیش آزمون 98/0 و در پس آزمون 95/0 بوده است که نشان دهنده مطلوب بودن گویه ها می باشد. به منظور بررسی تاثیر آموزش معکوس درس فارسی بر میزان انگیزش فعال، انگیزش منفعل و تمایل به برقراری ارتباط دانش آموزان از آزمون تی جفت نمونه ای و برای سنجش تفاوت میان انگیزش فعال، انگیزش منفعل و تمایل به برقراری ارتباط دانش آموزان پایه های دهم، یازدهم و دوازدهم در آموزش معکوس از تحلیل واریانس یک طرفه و آزمون تعقیبی توکی استفاده شد. برای ارزیابی میزان یادگیری دانش آموزان نیز پس از اتمام آزمون ها، سه دبیر به طور مستقل به ارزیابی و نمره گذاری آزمون ها پرداختند و سپس ضریب همبستگی نمرات ایشان محاسبه گردید. در ادامه، میانگین نمرات پیش آزمون و پس آزمون هر سه پایه تعیین و مقایسه شد. به طور کلی، نتایج پژوهش حاضر نشان داد که آموزش معکوس، با بهره گیری از ابزارهایی نظیر فیلم های آموزشی، فایل صوتی، پرده نگار و انیمیشن، ارائه محتوای آموزشی پیش از کلاس حضوری و ایجاد فرصت بیشتر برای پردازش مطالب، باعث ایجاد یک محیط کلاسی پویا و خلاقانه می شود که در نهایت، سطح رضایت مندی دانش آموزان از این رویکرد آموزشی در مقایسه با روش های تدریس سنتی را افزایش می دهد. همچنین نتایج نشان داد که آموزش معکوس درس فارسی بر انگیزش فعال، انگیزش منفعل، تمایل به برقراری ارتباط و میزان یادگیری دانش آموزان دوره متوسطه دوم تاثیر مثبت و معنادار دارد. افزون براین، نتایج حاکی از آن است که میزان انگیزش فعال، انگیزش منفعل، تمایل به برقراری ارتباط و میزان یادگیری در آموزش معکوس در دانش آموزان پایه دوازدهم، به طور معناداری بالاتر از دانش آموزان پایه های دهم و یازدهم بوده است که این امر نشان دهنده مسئولیت پذیری دانش آموزان پایه دوازدهم و نیز سرنوشت ساز بودن این پایه برای آنان است. بنابراین، توصیه می شود معلمان درس فارسی برای ارتقای انگیزش فعال، انگیزش منفعل، تمایل به برقراری ارتباط و نیز میزان یادگیری دانش آموزان در کلاس، از شیوه های آموزشی پویا، به ویژه شیوه آموزش معکوس استفاده کنند.

کلیدواژه ها:

کتاب فارسی ، عناصر حسی ، رویکرد مونته سوری ، الگوی آموزش زبان و ادبیات فارسی ، دانش آموزان کم توان ذهنی ، مقطع ابتدایی