طراحی مدل مدیریت بحران شهری مبتنی بر سناریوهای محلی: مطالعه موردی شهرستان قائم شهر

مدیریت بحران شهری در شهرهای کوچک و متوسط ایران به ویژه در پهنه های ساحلی و جلگه ای مانند قائم شهر، از پیچیدگی های ویژه ای برخوردار است؛ زیرا ترکیب مخاطرات طبیعی (سیل، طوفان و زلزله)، رشد جمعیتی و تغییرات کاربری زمین، ظرفیت نهادی و تخصیص بودجه شهری، خطرپذیری و آسیب پذیری را به صورت ناهمگن افزایش داده است. این مقاله مروری-تحلیلی با هدف طراحی یک مدل مدیریتی مبتنی بر سناریوهای محلی برای افزایش تاب آوری شهری در قائم شهر انجام شده است. روش پژوهش، توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر بازخوانی نظام مند ادبیات فارسی و انگلیسی مرتبط، تحلیل اسناد رسمی و داده های آماری شهری و ترکیب روش سناریوسازی و چارچوب های مدیریت بحران شهری است. در این پژوهش ابتدا مبانی نظری و مفاهیم کلیدی مدیریت بحران شهری و سناریوسازی بررسی شده، سپس ویژگی های مخاطره پذیری قائم شهر (از جمله داده های جمعیتی، سوابق حادثه خیزی و ساختار و بودجه شهرداری) تحلیل شد. یافته ها نشان می دهد که فقدان مدلسازی سناریویی بومی، ضعف در یکپارچه سازی داده ها میان دستگاه های محلی، کمبود ظرفیت های تجهیز و تمرین های میدانی و ناکافی بودن منابع مالی برنامه ریزی اضطراری از موانع اصلی اجرای مدیریت موثر بحران است. بر پایه این نتایج، مدل پیشنهادی شامل چهار مولفه اصلی — پایش و هشدار محلی، سناریوسازی مبتنی بر ترکیب مخاطرات و آسیب پذیری، ساختار نهادی واکنش و بازیابی و مکانیزم تامین مالی اضطراری مطرح و برای هر مولفه مجموعه ای از شاخص ها، مکانیزم های پیاده سازی و سنجه های ارزیابی پیشنهاد شده است. این مدل با هدف افزایش آماده سازی محلی، کاهش زمان پاسخ و تسریع بازیابی اقتصادی-اجتماعی طراحی شده است و برای اعتبارسنجی در فصول بعدی نیازمند آزمون میدانی و شبیه سازی بر پایه داده های بلندمدت است.

کلیدواژه ها:

مدیریت بحران شهری ، سناریوسازی محلی ، تاب آوری شهری ، شهرداری قائم شهر ، برنامه ریزی اضطراری