تحلیل تغییرات و پراکنش فضایی کاربری فضای سبز طی ۲۰ سال با استفاده از شاخص NDVI: (مطالعه موردی منطقه ۴ تبریز)

تغییرات پوشش گیاهی و پراکنش فضاهای سبز شهری از شاخص های مهم ارزیابی پایداری محیط و کیفیت زندگی شهروندان محسوب می شوند. این پژوهش باهدف تحلیل تغییرات مکانی و تراکمی فضای سبز در منطقه ۴ تبریز طی دو دهه اخیر و بررسی تاثیر توسعه شهری بر سلامت اکولوژیکی محیط انجام شد. روش پژوهش توصیفی - تحلیلی و مبتنی بر داده های ماهواره ای بود؛ تصاویر Landsat و Sentinel-۲ برای سال های ۱۳۸۴، ۱۳۹۴ و ۱۴۰۴ جمع آوری و پس از انجام تصحیحات هندسی و رادیومتریکی، شاخص NDVI محاسبه شد. بر اساس NDVI، پوشش گیاهی به چهار طبقه اصلی شامل پوشش گیاهی پرتراکم، کم تراکم، زمین های بایر و مناطق ساخته شده شهری طبقه بندی شد تا تغییرات مکانی و تراکمی فضاهای سبز مورد ارزیابی قرار گیرد. یافته ها نشان می دهد که طی دو دهه، مساحت فضاهای سبز پرتراکم حدود ۳۳ درصد و کم تراکم حدود ۴۰ درصد کاهش یافته و بیشترین افت پوشش گیاهی در بخش های مرکزی و جنوبی منطقه مشاهده شده است، درحالی که بخش شمالی به دلیل موقعیت طبیعی و مجاورت با حریم رودخانه ها پایداری نسبی خود را حفظ کرده و حتی افزایش محدودی در NDVI نشان می دهد. کاهش پوشش گیاهی با گسترش مناطق ساخته شده و تشدید جزایر حرارتی شهری همراه بوده است. نتایج پژوهش بر ضرورت برنامه ریزی شهری پایدار، حفاظت و احیای فضاهای سبز، پایش دوره ای با داده های ماهواره ای و مشارکت شهروندان در مدیریت شهری تاکید دارد و می تواند مبنای علمی تصمیم گیری و سیاست گذاری شهری در کلان شهر تبریز باشد.

کلیدواژه ها:

پراکنش فضایی ، فضای سبز شهری ، تغییرات کاربری زمین ، شاخص NDVI ، منطقه ۴ تبریز