تحلیل نقش نظارت های شهرداری در کاهش تخلفات ساختمانی

هدف از این پژوهش، تحلیل نقش و اثربخشی نظارت های اعمالی توسط شهرداری ها در مراحل مختلف فرآیند ساخت وساز در بافت شهری ایران است. با در نظر گرفتن پیامدهای جدی تخلفات ساختمانی بر پایداری، ایمنی و اقتصاد شهری، این مطالعه با رویکردی تحلیلی-انتقادی به بررسی سازوکارهای نظارتی، چالش های اجرایی و ساختاری و همچنین تاثیر بازدارندگی احکام قانونی، به ویژه در چارچوب ماده ۱۰۰ قانون شهرداری (قانون شهرداری، ۱۳۳۴)، می پردازد. روش تحقیق، کیفی-تحلیلی بوده و با تکیه بر تحلیل عمیق اسناد بالادستی، قوانین و مرور جامع ادبیات تخصصی شهرسازی و حقوق اداری صورت گرفته است (پورمحمدی، ۱۳۹۶). یافته ها نشان می دهند که اگرچه شهرداری ها از اختیارات قانونی وسیعی برای کنترل و توقف تخلفات برخوردارند، اما کارایی نظام نظارتی کنونی به دلایل ساختاری جدی دچار اختلال شده است. این دلایل شامل ماهیت عمدتا واکنشی و غیرپیشگیرانه کمیسیون ماده ۱۰۰، عدم تناسب جریمه ها با سود حاصل از تخلف (بهبود سود تخلف)، کمبود شدید منابع انسانی متخصص در حوزه نظارت میدانی و وجود ابهام و تداخل مسئولیت میان شهرداری و سازمان نظام مهندسی است (تقوی و سعیدی، ۱۳۹۶). نتیجه گیری حاکی از آن است که نظام نظارتی فعلی به جای آنکه ابزار پیشگیری باشد، در عمل به مکانیزمی برای مشروعیت بخشیدن به تخلفات (در ازای دریافت عوارض) تبدیل شده است. در پایان، راهکارهای عملی با تاکید بر هوشمندسازی فرآیندها، شفافیت اطلاعاتی و اصلاح بنیادین نظام تنبیهی برای حرکت به سمت یک نظام نظارت فعال و موثر ارائه می گردد.