تحلیل آسیب پذیری شبکه حمل و نقل ریلی با لحاظ محدودیت ظرفیت زیرساخت (مطالعه موردی: شبکه ریلی ایران)

ارزیابی و مدیریت آسیب پذیری شبکه های حمل و نقل ریلی، به ویژه با در نظر گرفتن محدودیت های ظرفیت زیرساخت، در بهبود پایداری و افزایش بهره وری این شبکه ها نقش کلیدی ایفا می کند. هدف پژوهش حاضر، شناسایی و اولویت بندی سیرگاه های بحرانی شبکه ریلی ایران و تحلیل پیامدهای اختلالات احتمالی بر کارایی سیستم است. متدولوژی پیشنهادی شامل دو فاز است؛ در فاز اول، شاخص نسبت حجم ترافیک به ظرفیت برای شناسایی سیرگاه های حیاتی به کار رفته و در فاز دوم، تبعات اختلال کامل در هر سیرگاه از منظر هزینه های داخلی و خارجی و جریان بار و مسافر با استفاده از مدل تخصیص تدریجی مبتنی بر ظرفیت بررسی شده است. برای تخصیص جریان به مبدا-مقصد ها، شبکه جاده ای به عنوان جانشین مدنظر قرار گرفته و الگوریتم دایکسترا جهت تعیین مسیرهای جایگزین بکار گرفته شده است. نتایج مطالعه که بر شبکه ریلی ایران با افق توسعه تا ۱۴۱۴ پیاده سازی شده، بیانگر آن است که بروز اختلال در سیرگاه های با نسبت حجم به ظرفیت باال، به ویژه در مسیرهای یزد-بیاض و قزوین-رشت، منجر به افزایش معنادار هزینه های کل، داخلی و خارجی و نیز کاهش محسوس جریان بار در شبکه ریلی خواهد شد. همچنین، تحلیل همبستگی رتبه های اسپیرمن نشان داد که افزایش هزینه های کل ارتباط قوی تری با کاهش جریان بار نسبت به جریان مسافر دارد. یافته ها بر ضرورت توجه ویژه به ارتقای نقاط بحرانی و افزایش ظرفیت سیرگاه های حیاتی تاکید می کند. چارچوب ارائه شده می تواند راهنمای تصمیم گیران و مدیران شبکه ریلی در جهت بهبود استحکام شبکه، مدیریت ریسک و ارتقای کارایی سیستم حمل و نقل کشور قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

آسیب پذیری شبکه ریلی ، محدودیت ظرفیت سیرگاه ها ، سیرگاه بحرانی ، هزینه های داخلی و خارجی