طراحی مدل بازآفرینی شهری مبتنی بر زیرساخت سبز با هدف کاهش آسیب پذیری حرارتی؛ مطالعه موردی کلان شهر شیراز

افزایش دمای شهرها و تشدید پدیده جزیره حرارتی، شهری به یکی از چالش های مهم برنامه ریزی و بازآفرینی شهری در شرایط تغییر اقلیم تبدیل شده است. کلان شهر شیراز نیز به دلیل شرایط اقلیمی گرم و نیمه خشک، توسعه سطوح ساخته شده و تغییر در ساختار پوشش گیاهی با ضرورت توجه بیشتر به کاهش آسیب پذیری حرارتی مواجه است. در این شرایط، زیرساخت سبز می تواند به عنوان یکی از راهکارهای طبیعت محور، نقش مهمی در تعدیل شرایط حرارتی و افزایش تاب آوری محیط شهری داشته باشد. رویکردهای متعارف بازآفرینی شهری عمدتا بر بهبود کالبدی و عملکردی بافت های شهری تمرکز دارند و در بسیاری موارد ملاحظات اقلیمی و توزیع فضایی آسیب پذیری حرارتی را به صورت یکپارچه وارد فرایند تصمیم گیری نمی کنند. از این رو ضرورت دارد ظرفیت زیرساخت سبز با الگوی فضایی آسیب پذیری حرارتی پیوند داده شود تا منابع و مداخلات بازآفرینی به سمت پهنه های دارای بیشترین نیاز هدایت شوند. هدف پژوهش، طراحی مدلی برای بازآفرینی شهری مبتنی بر زیرساخت سبز با هدف کاهش آسیب پذیری حرارتی در کلان شهر شیراز است. سوال اصلی پژوهش آن است که چگونه می توان با تلفیق ویژگی های کالبدی و محیطی آسیب پذیری حرارتی و ظرفیت زیرساخت سبز، پهنه های دارای اولویت مداخله را شناسایی و برای آن ها راهبردهای بازآفرینی مناسب ارائه کرد؟ پژوهش حاضر از نظر هدف کاربردی و از نظر روش توصیفی-تحلیلی است و با رویکرد کمی و استفاده از داده های مکانی، سنجش از دور و GIS انجام می شود. در فرایند تحقیق ابتدا شاخص های کالبدی محیطی و حرارتی شناسایی شده سپس با استفاده از داده های سنجش از دور شاخص هایی مانند دمای سطح زمین و پوشش گیاهی استخراج می شوند. در ادامه آسیب پذیری حرارتی پهنه های شهری ارزیابی، ظرفیت زیرساخت سبز بررسی و با تلفیق لایه های فضایی، پهنه های دارای اولویت مداخله شناسایی می شوند. در نهایت، متناسب با شرایط هر پهنه راهبردهای بازآفرینی مبتنی بر زیرساخت سبز تدوین می شود. یافته های پژوهش نشان می دهد که آسیب پذیری حرارتی در سطح شهر الگوی یکنواختی ندارد و تحت تاثیر همزمان ویژگی های کالبدی، پوشش گیاهی و ساختار فضایی شهر قرار می گیرد، همچنین صرف افزایش مساحت فضای سبز نمی تواند به تنهایی پاسخگوی مسئله گرمای شهری باشد و نحوه توزیع، پیوستگی و ارتباط زیرساخت سبز با پهنه های آسیب پذیر اهمیت اساسی دارد. بر این اساس پهنه هایی که همزمان از آسیب پذیری حرارتی بالا و ظرفیت پایین زیرساخت سبز برخوردارند باید در اولویت مداخلات بازآفرینی قرار گیرند. مدل پیشنهادی با انتقال رویکرد بازآفرینی از مداخلات صرفا کالبدی به بازآفرینی اقلیم محور و مبتنی بر زیرساخت سبز می تواند مبنایی برای اولویت بندی پروژه های شهری، هدایت هدفمند سرمایه گذاری و افزایش تاب آوری محیطی کلان شهر شیراز فراهم کند.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، زیرساخت سبز ، آسیب پذیری حرارتی ، جزیره حرارتی شهری ، دمای سطح زمین ، تاب آوری شهری ، کلان شهر شیراز