تحلیل نقش معماری تعاملی در تحقق معماری پایدار با تاکید بر تعامل انسان و محیط

هم زمانی تحولات فناوری، تغییرات اقلیمی، افزایش میزان مصرف منابع و دگرگونی الگوهای سکونت لزوم بازتعریف رابطه میان انسان، محیط و معماری را بیش از پیش مطرح کرده است. در این راستا معماری تعاملی با فاصله گرفتن از نگاه ایستا به بنا زمینه شکل گیری ارتباطی دوسویه میان کاربر فضای معماری و عوامل محیطی را فراهم می سازد. مسئله محوری پژوهش حاضر بررسی چگونگی تبدیل این تعامل به سازوکاری کارآمد در جهت تحقق پایداری معماری است؛ به نحوی که فناوری تنها در نقش ابزاری برای هوشمندسازی ساختمان به کار گرفته نشود بلکه در ارتباط با رفتار کاربران، شرایط اقلیمی، سازماندهی فضایی، ویژگی های مصالح و ظرفیت های بومی مورد استفاده قرار گیرد. این پژوهش با رویکردی کیفی و به روش توصیفی تحلیلی ادبیات مرتبط با معماری تعاملی، تعامل انسان و محیط، معماری پایدار، سازگاری اقلیمی، الگوهای معماری بومی و شیوه زندگی عشایری را مورد بررسی قرار داده و مولفه های مشترک و ارتباط میان آنها را تحلیل می کند. یافته ها بیانگر آن است که دستیابی به پایداری در معماری تعاملی، حاصل به کارگیری یک فناوری منفرد نیست بلکه از طریق شکل گیری چرخه ای متشکل از دریافت محرک، پردازش اطلاعات، ایجاد واکنش فضایی یا محیطی، دریافت بازخورد و اصلاح عملکرد تحقق می یابد. در این فرایند تعامل میان انسان و محیط به عنوان حلقه پیونددهنده فناوری و پایداری عمل می کند؛ زیراکه از یک سو داده های مورد نیاز برای سازگار شدن بنا با شرایط را فراهم می آورد و از سوی دیگر بر رفتار و میزان آگاهی کاربر اثر می گذارد. از سوی دیگر بررسی منطق سازگاری در معماری بومی و الگوهای عشایری نشان می دهد بسیاری از اصولی که امروزه در سامانه های تعاملی از طریق فناوری دنبال می شوند در معماری سنتی با بهره گیری از سازمان فضایی، مصالح، پوسته، نحوه استقرار و شیوه پاسخگویی به شرایط اقلیمی شکل گرفته اند. بر این اساس پژوهش حاضر چارچوبی تحلیلی شامل شش مرحله «زمینه، دریافت، پردازش، واکنش، بازخورد و سازگاری» پیشنهاد می کند که می تواند به عنوان مبنایی برای تحلیل و طراحی معماری پایدار و تعاملی مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

معماری تعاملی ، معماری پایدار ، تعامل انسان و محیط ، سازگاری ، معماری بومی ، فناوری هوشمند ، اقلیم