نظام عاطفی گفتمان در تاریخ بیهقی(مطالعه موردی: مرگ خواجه احمد حسن میمندی)

از دلایل مهم ماندگاری تاریخ بیهقی در ادبیات فارسی نوع زبانی است که نویسنده برای برقراری ارتباط با خواننده به کار می گیرد. زبانی ساده و صمیمی بیهقی تاثیری شگرف در جذب و همراهی مخاطب با احساس و عاطفه وی دارد. در زبان بیهقی دلسوزی خاصی نهفته است و لحن کلام او در هر رویدادی با آن تناسب دارد. عنان کلام را در اختیار دارد و چون آنگونه که هست سخن می گوید نیازی به تکلف ندارد. بسیاری از محققان ادبی تاریخ بیهقی را نمونه اعلی نثر روایتی فارسی توصیف کرده اند. علی اکبر فیاض درباره اهمیت نثر بیهقی می-نویسد: «هنر بیهقی، اوج بلاغت طبیعی فارسی و بهترین نمونه نثر انشایی پیشینیان است که زیبایی را در سادگی می جسته و از تماس با طبیعت زبانی مانند طبیعت گرم و زنده و ساده و با شکوه داشته است. در کتاب بیهقی نمونه های مختلفی از انشاء هست و قطعه هایی دارد که از حیث بلاغت، سند لیاقت زبان فارسی محسوب می شود (بیهقی، ۱۳۲۴: ۸). علاوه بر توانمندی بیهقی در استفاده از امکانات زبان فارسی و خلق واژگان و لغات جدید، موسیقی کلام و آهنگین بودن نثر بیهقی، نظام عاطفی حاکم بر گفتمان هر داستان و واقعه تاریخی در این اثر، تاثیر بسزایی در نفوذ کلام وی در اندیشه و احساس مخاطب دارد. «این آهنگ موزون از یک سو به واسطه به گزین مردن بیهقی است از مان انبوه واژه ها و ترکیبات و از سوی دیگر محصول حسن تالیف اوست» (یوسفی، ۱۳۷۲: ۲۳۴). بنابراین، احساس گوینده از طریق واژه های عاطفی و احساسی با بار مثبت و یا منفی همچون تبریک گفتن، تسلیت گفتن، مدح کردن، هجو نمودن، تاسف خوردن، تمجید کردن، تعجب کردن، سلام کردن و احترام گذاشتن و غیره ابراز می گردد. از این رو، مقاله حاضر می کوشد عوامل موثر در نظام عاطفی گفتمان در داستان مرگ خواجه احمد حسن میمندی را مورد بررسی قرار دهد و نقش افعال موثر، لحن و آهنگ کلام، صحنه پردازی، کنش زایی یا سکون را در فرایند عاطفی گفتمان نشان دهد.