بررسی صفات آگرومورفولوژیک اکوتیپ های Vaccaria hispanica تحت رژیم های مختلف آبیاری

جغجغک یا صابونک (Vaccaria hispanica)، گیاهی یکساله از تیره میخکیان با تعداد کروموزوم (۲n=۲x=۳۰) است. اینگیاه به طور قائم به ارتفاع ۳۰ تا ۱۰۰ سانتی متری رشد می کند و شاخه های متعددی از آن منشعب میشود. این گیاه از طریقبذر تکثیر میشود و به دلیل داشتن تری ترپنوئیدهای ساپونینی پتانسیل زیادی برای تولید محصولات دارویی دارد. برداشت آن۹۰ تا ۱۰۰ روز بعد از کشت انجام می گیرد. دانه های جغجغک منبع اصلی ساپونین ها هستند که برای درمان سرطان ها وعفونت های مختلف مورد استفاده قرار می گیرند. در مناطق خشک و نیمه خشک، گیاه در طول رشد خود با دوره ای کم آبیروبرو می شود و برای تولید عملکرد مناسب باید بتواند این دورهها را تحمل کند. این آزمایش با هدف بررسی صفاتآگرومورفولوژیک و تحمل خشکی اکوتیپ های مختلف V. hispanica تحت رژیم های مختلف آبیاری به صورت کرت هایخرد شده در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی در سه تکرار در سال زراعی ۱۴۰۰-۱۳۹۹ در ایستگاه تحقیقات کشاورزی مغان استان اردبیل انجام شد. کرت های اصلی به سه تیمار عدم تنش، تنش ملایم و تنش شدید (دور آبیاری ۷، ۱۰ و ۱۴ روز)و کرت های فرعی به هشت اکوتیپ جغجغک اختصاص داده شد. بذرها با نسبت ۵/۵ کیلوگرم در هر هکتار در عمق ۲-۱ سانتیمتر روی ردیف هایی به فاصله ی ۲۰ سانتی متر از هم کشت شدند. صفات تاریخ گلدهی، تاریخ رسیدگی، ارتفاع بوته،تعداد شاخه های فرعی، تعداد کپسول های پر و خالی، وزن کپسول، وزن دانه در بوته و عملکرد در واحد سطح پس از حذفاثر حاشیه اندازه گیری شدند. نتایج تجزیه واریانس داده ها نشان داد که بین سطوح رژیم آبیاری و اکوتیپ های مورد مطالعه ازلحاظ کلیه صفات مورد بررسی اختلاف معنیدار وجود داشت. وجود اختلاف معنیدار بین اکوتیپ ها حاکی از وجود تنوعژنتیکی بین آنها بر اساس صفات مورد بررسی است. اثر متقابل اکوتیپ × دور آبیاری غیر از صفات وزن هزار دانه، تاریخ گلدهی، تاریخ رسیدگی و وزن کپسول در مورد سایر صفات معنی دار به دست آمد که نشان می دهد واکنش اکوتیپ های موردبررسی به سطوح خشکی متفاوت بود. با افزایش شدت تنش خشکی (افزایش دور آبیاری) کلیه صفات مورد بررسی نسبت بهشاهد روند کاهشی نشان دادند. در بین اکوتیپ های مختلف مورد بررسی اکوتیپ های شبستر، ارومیه و تسوج بیشترین وزندانه و بیوماس را در واحد سطح تولید کردند. در تجزیه کلاستر هم این اکوتیپ ها در خوشه جداگانه ای قرار گرفتند. عملکرددانه در واحد سطح با صفات ارتفاع بوته، تعداد کپسول پر، تعداد شاخه در بوته، بیوماس کل و تاریخ رسیدگی همبستگیمثبت و معنی داری نشان داد.

کلیدواژه ها:

تحمل ، تنش خشکی ، گیاهان دارویی Vaccaria hispanica