ارزیابی مقدماتی لاین های موتانت انتخابی حاصل از موتاسیون ارقام محلی و اصلاح شده برنج

در مطالعه حاضر، مقاومت به خشکی در 56 لاین موتانت برنج (حاصل موتاسیون ارقام هاشمی، خزر، طارم محلی و فجر) به همراه 8 رقم شاهد با استفاده از دو طرح لاتیس 8 در 8 با دو تکرار به طور جداگانه در دو شرایط تنش و نرمال در طی سال زراعی 1393 در موسسه تحقیات برنج کشور مورد ارزیابی قرار گرفت. با توجه به اینکه مزیت نسبی طرح لاتیس برای کلیه صفات در هر دو شرایط تنش خشکی و نرمال کمتر از 100 بود بنابراین تجزیه واریانس بر اساس طرح بلوک های کامل تصادفی انجام شد. نتایج تجزیه واریانس در هر دو شرایط حاکی از اختلاف معنی دار در سطح یک درصد برای کلیه صفات مورد بررسی بود. لاین موتانت TM6-B-7-1 بیشترین عملکرد را در شرایط نرمال (5861 کیلوگرم در هکتار ) و لاین TM6-300-5-1‎ بیشترین عملکرد را در شرایط تنش ( 2882 کیلوگرم در هکتار) داشتند. با بررسی شاخص های مقاومت و تحمل به خشکی مشتخص گردید که شاخص STI به عنوان بهترین شاخص به طور موثرتری توانست ژنوتیپ های گروه 1 (ژنوتیپ هایی که عملکرد بالایی در دو شرایط دارند) را از سایر ژنوتیپ ها جدا کند. شاخص های متوسط بهره وری ( MP )، تحمل به تنش( STI ) و شاخص میانگین هندسی بهره وری ( GMP ) همبستگی مثبت معنی دار وبالایی را با عملکرد در هر دو شرایط داشتند بنابراین اغلب لاین های انتخابی بر اساس این سه شاخص جزو ژنوتیپ های گروه یک بودند. تجزیه خوشه ای بر اساس شاخص های مقاومت به خشکی، لاین ها و ارقام مورد بررسی را به سه گروه نیمه متحمل، متحمل و حساس تقسیم کرد. در نهایت بر اساس تجزیه خوشه ای، عملکرد در شرایط نرمال و تنش و ارتفاع بوته 6 لاین از لاین های طارم محلی، 7 لاین از لاین های موتانت هاشمی و یک لاین موتانت خزر برای بررسی سازگاری انتخاب شدند. واژه های کلیدی: برنج، لاین های موتانت، ارزیابی مقدماتی، مقاومت به خشکی