تعیین آستانه های بهینه هرس درختان شهری با هدف کاهش خطر شکست شاخه و حفظ فتوسنتز موثر

افزایش سن، درختان، تنش های محیطی، محدودیت فضای ریشه، آلودگی های شهری و وقوع پدیده های اقلیمی شدید احتمال شکست شاخه ها و بروز خسارات مالی و جانی را افزایش می دهد. هرس به عنوان یکی از مهم ترین عملیات مدیریتی در فضای سبز شهری علاوه بر کاهش خطر شکست شاخه ها می تواند بر فرآیندهای فیزیولوژیکی درخت از جمله فتوسنتز، تعرق، رشد رویشی و ذخایر کربوهیدراتی تاثیرگذار باشد. با وجود کاربرد گسترده هرس در مدیریت درختان شهری هنوز توافق جامعی درباره آستانه بهینه حذف تاج وجود ندارد؛ زیرا هرس شدید اگرچه ممکن است خطر شکست مکانیکی را کاهش دهد اما همزمان موجب افت سطح برگ، کاهش جذب نور و افت ظرفیت فتوسنتزی درخت می شود. هدف این پژوهش بررسی ارتباط میان شدت هرس، احتمال شکست شاخه و حفظ فتوسنتز موثر به منظور تعیین آستانه های بهینه هرس در درختان شهری است. در این مطالعه با استفاده از مرور نظام مند منابع علمی منتشر شده در حوزه درختکاری، شهری، بیومکانیک درختان و فیزیولوژی گیاهی اثرات سطوح مختلف هرس شامل هرس سبک، متوسط و شدید بر ویژگی های ساختاری و عملکردی درختان بررسی شد. نتایج مطالعات نشان می دهد حذف بیش از ۳۰ درصد تاج در یک فصل رشد موجب کاهش معنی دار سطح برگ و ظرفیت فتوسنتزی می شود در حالی که هرس های کمتر از ۱۵ درصد تاثیر کاهش خطر شکست شاخه دارند. بر اساس شواهد موجود دامنه ۱۵ تا ۲۵ درصد حذف تاج به عنوان محدوده بهینه در بسیاری از گونه های درختی شهری پیشنهاد می شود به گونه ای که ضمن کاهش بار مکانیکی وارد بر شاخه ها افت قابل توجهی در عملکرد فتوسنتزی مشاهده نمی شود. یافته ها همچنین نشان می دهد نوع برش، هرس محل انجام برش، سن درخت، گونه گیاهی و شرایط اقلیمی از عوامل تعیین کننده در موفقیت برنامه های هرس هستند. استفاده از هرس کاهشی به جای سربرداری، حفظ ساختار طبیعی تاج و رعایت استانداردهای نوین درختکاری شهری می تواند به شکل موثری میان ایمنی شهری و سلامت فیزیولوژیک درختان تعادل برقرار کند.

کلیدواژه ها:

درختان شهری ، هرس ، شکست شاخه ، فتوسنتز ، مدیریت فضای سبز ، بیومکانیک درخت ، ارزیابی خطر