طبقه بندی مورفوکلیماتیک خندق های استان همدان

تاکنون اطلاعات جامعی درباره محدوده و پراکنش آبکندهای استان همدان فراهم نشده، لذا تحقیق حاضر جهت مشخص شدن نوع غالب اقلیم، کاربری اراضی، محدوده شیب، سازند زمین شناسی و خاک بستر آبکندهای استان همدان به انجام رسید. در این تحقیق با استفاده از منابع مطالعاتی مدیریت آبخیزداری، بررسی عکس های هوایی، مشاهدات میدانی مناطق خندق خیز و همچنین بررسی نقشه های توپوگرافی، قابلیت اراضی، شیب و پوشش گیاهی، مناطق مختلف استان مورد شناسایی و بررسی قرار گرفت. محدوده جغرافیایی آبکندها تعیین و نقشه پراکنش آنها تهیه شد. سپس بر اساس مطالعات جاماب، اقلیم مناطق آبکندی مشخص و با مطالعه، بررسی و نمونه برداری خاک و همچنین نقشه برداری مقاطع، نتایج ذیل حاصل شد. آبکندهای استان همدان با پراکنش در 3 اقلیم مختلف، مساحتی معادل ‮‭3830‬ هکتار را در بر می گیرند. اقلیم نیمه خشک سرد در برگیرنده بخش اعظم آبکندهای استان همدان است. در این مناطق بافت خاک عمدتا لومی، شنی لومی و شنی رسی در لایه های سطحی و تحتانی می باشد. آبکندها عمدتا جانبی بوده و در اطراف زهکش های طبیعی منطقه ایجاد شده اند. تعداد بیشتری از آبکندهای مورد بررسی در خط القعر تپه ماهورها ایجاد شده اند. پلان عمومی آبکندها از نوع پنجه ای است. بخش اعظم آبکندها دارای پلان نوک دار و نقطه ای در پیشانی خود بوده که نشانه ای از تاثیر رواناب سطحی در ایجاد و گسترش آنهاست. آبکندهای مورد تحقیق از نظر عمق در کلاس متوسط (‮‭1-10‬ متر) قرار دارند. طول متوسط آبکندها ‮‭350‬ الی ‮‭800‬ متر و عرض متوسط آنها بین ‮‭1/5‬ الی 7 متر در مناطق مختلف تغییر می کند و این نوع فرسایش ( فرسایش آبکندی ) خسارتی در حدود ‮‭754/950/000‬ تومان در اراضی زراعی دیم و ‮‭1/643/760/000‬ تومان در اراضی مرتعی را وارد کرده است. نیمرخ پیشانی آبکندها عموما عمودی و شکل مقطع عرضی آبکندها به صورت ‭U ‬شکل در دشت ها و ‭V ‬شکل در دامنه ها و خط القعر تپه هاست. بیشتر آبکندها در مراتع و تعداد کمی از آن ها در اراضی دیم ایجاد شده اند. علل عمده ایجاد آبکندها در مناطق مختلف شامل دو عامل انسانی و طبیعی است که از علل انسانی می توان به تخریب پوشش گیاهی، تغییر کاربری اراضی، طراحی و ساخت نامناسب آبگذر جاده ها، احداث غیر اصولی جاده های خاکی جهت بهره برداری از معادن اشاره کرد. کلمات کلیدی: آبکند ، اقلیم، استان همدان، مورفوکلیماتیک، بافت خاک، علل ایجاد آبکند