بررسی و تعیین روش های مناسب خاک ورزی در اقلیم های مختلف در کشت گندم و تاثیر آنها برخواص فیزیکی و شیمیایی خاک با توجه به تناوب مرسوم منطقه

هر ساله در استان های مختلف کشور روش های مختلفی برای تهیه بستر بذر گندم مورد استفاده قرار می گیرد. این روش ها ممکن است در نوع و وسیله خاک ورز، زمان و تعداد دفعات انجام عملیات خاک ورزی متفاوت باشد که هر کدام به دلیل مزایا و معایب خاص خود و همچنین میزان هزینه ای که ایجاد می کنند ممکن است عملکرد یا درآمد حاصل از آن را تحت تاثیر قرار دهند. سیستم های خاک ورزی با تاثیر بر ساختمان خاک، جذب وحفاظت آب و خاک ، آلودگی مزرعه به علفصهای هرز و آفات ، سرعت تجزیه مواد آلی خاک، فعالیت میکروارگانیسم ها، درجه حرارت خاک، جوانه زنی و سبز شدن بذر، جذب مواد غذایی و بازده استفاده از کودها توسط ریشه گیاه، رشد گیاه و نهایتا عملکرد محصول مورد توجه ویژه قرار گرفته اند. لذا بایستی نوع و وسیله خاک ورز و سیستم مناسب خاک ورزی را با توجه به جوانب مختلف انتخاب نمود. بدین منظور روش های مختلف خاک ورزی برای کشت گندم به صورت طرح بلوک های کامل تصادفی با تیمار های متناسب با شرایط منطقه ای در قالب طرح ملی در پنج منطقه کشور در مدت سه سال اجرا شده و مورد مطالعه قرار گرفت. تیمارهای انتخابی مطابق شرایط مختلف مناطق اجرا به شرح زیر بودند: - کرج خاک ورزی با گاو آهن برگردان دار+ دیسک، خاک ورزی باگاوآهن قلمی+ دیسک، خاک ورزی با دیسک (سطحی)، خاک ورزی با گاوآهن برگردان دار+ روتیواتور، کم خاک ورزی (تنها یک دیسک سبک قبل از کاشت). - داراب(فارس) گاوآهن برگردان دار+ دیسک، گاوآهن برگردان دار+سیکلوتیلر، ساقه خردکن +گاوآهن برگردان دار و دیسک، ساقه خردکن + گاوآهن قلمی و دیسک، کم خاک ورزی(کاشت با خطی کار جان شیرر). - دزفول گاوآهن برگردان دار+ سه مرحله دیسک(روش مرسوم)، ساقه خردکن+ گاوآهن برگردان دار و دیسک، دیسک کنگره ای( سه مرحله)، کم خاک ورزی ( ساقه خردکن و کاشت با خطی کار هاسیا) - خراسان گاوآهن برگردان دار+ دیسک، گاوآهن قلمی+ دیسک، خاک ورزی با فارویر بدون تیغه(گاوآهن کلنگی)، خاک ورزی با دیسک. - گلستان گاوآهن برگردان دار، گاوآهن قلمی، دیسک، گاوآهن بدون برگردان. پارامترهای جرم مخصوص ظاهری خاک، شاخص مخروط خاک، درصد سبز شدن، شاخص سرعت سبز شدن و عملکرد محصول اندازهصگیری شدند. نتایج نشان داد که بطور کلی با توجه به کاهش هزینه خاک ورزی با دیسک(کم خاک ورزی) نسبت به روش مرسوم (گاوآهن برگردان دار+دیسک) وهمچنین با توجه به صرفه جویی در زمان تهیه زمین، می توان از کاهش عملکرد ناشی از بکار گیری این روش چشم پوشی کرده و زمین را با این روش آماده کشت نمود. البته جنبه های مدیریتی مزرعه از قبیل وجود ماشین کاشت مناسب، رطوبت خاک وشرایط زمین حتما باید مد نظر قرار گیرند اماچنانچه مقدار عملکرد دارای اهمیت باشد و زمان وهزینه آماده سازی زمین وانرژی مصرفی را مد نظر قرار ندهیم تیمار گاوآهن قلمی+دیسک با در نظر گرفتن جنبه خاک ورزی حفاظتی با توجه به شرایط منطقه ای قابل توصیه است. با مقایسه سه روش رایج و معمول خاک ورزی گندم، روش حداقل خاک ورزی و روش بدون خاک ورزی و روش های دیگر نتایج حاصل از اجرای طرح نشان داد که در بین صفات و فاکتور های زراعی مورد بررسی از جمله صفات تعداد بوته، دانه در خوشه، وزن هزار دانه، ارتفاع خوشه، عملکرد دانه محصول، عملکرد کاه و عملکرد بیولوژیکی اختلاف معنی دار نبود ولی دو فاکتور تعداد خوشه در واحد سطح، میزان خوابیدگی محصول در تیمار های مورد آزمایش در سطح معنی داری بودند. نتایج همچنین نشان دادند که استفاده از ساقه خردکن(دزفول وداراب) به همراه سایر ادوات خاکصورزی اولیه و ثانویه تاثیر به سزایی در بهبود شرایط خاک، توزیع یکنواخت بقایا و افزایش مواد آلی خاک در مقایسه با استفاده صرف از ادوات خاکصورزی اولیه و ثانویه داشت و استفاده از دستگاه سیکلوتیلر(داراب) در مقایسه با دیسک به همراه ادوات اولیه خاکصورزی باعث ایجاد شرایط مناسب تری از نظر پارامترهای خصوصیات خاک و عملکرد محصول شده است . بطور کلی با در نظر گرفتن شرایط زمین وجنبه های مدیریتی ،روش های خاک ورزی سطحی به دلیل ظرفیت مزرعه ای بالاتر و هزینه و مصرف سوخت کمتر می توانند جایگزین روش های مرسوم باشند. . واژه های کلیدی : خاک ورزی ،کم خاک ورزی، گندم، عملکرد ، گاوآهن، شخم،خاک ورزی سطحی