گزارش نهایی طرح تحقیقاتی بررسی اصلاح و حفظ لاین های نرعقیم برنج ‭(CMS) ‬جهت استفاده در اصلاح برنج هیبرید

نرعقیمی سیتوپلاسمی- ژنتیکی ‭CMS)) ‬بهمراه یک سیستم اعاده کننده باروری بعنوان یک ابزار ژنتیکی موثرجهت بهره مندی از پدیده هتروزیس در تولید تجاری برنج هیبرید، ضروری ومهم می باشد. از طرف دیگر تهیه و تولید لاین نرعقیم پایدار با پتانسیل بالای دگرگشنی و رفتار مناسب گلدهی با توجه به شرایط خاص اقلیمی و مقاوم به آفات و امراض علاوه بر افزایش تولید بذر، باعث اقتصادی شدن تولید بذر هیبرید برنج میگردد.در این تحقیق به منظور حفظ خلوص ژنتیکی ،تکثیر لاین های نرعقیم‭(CMS) ‬و تولیدلاین های جدید ،تعداد ‮‭15‬ لاین نرعقیم دررشت ،که در سالهای بعد به ‮‭22‬ لاین افزایش یافت و در مازندران تعداد ‮‭18‬ لاین نر عقیم، به صورت مجزا و ایزوله مورد کشت قرارگرفتند و در طول فصل زراعی اقدام به بررسی صفات مورفولوژی ونیز گلدهی موثر بر دگرگشنی و نیز تولید لاین های نرعقیم جدید با خصوصیات زودرسی و کیفیت بهتر دانه گردید تا علاوه بر شناسایی لاین نرعقیم مناسب در شرایط اقلیمی استان های گیلان و مازندران به توان از آنها در برنامه های اصلاحی برنج هیبرید استفاده نمود. برای اصلاح و تولید لاینهای نرعقیم سیتوپلاسمی- ژنتیکی ‭(CMS) ‬جدید برنج سازگار با شرایط مناطق مختلف کشور،تلاقیهای متفاوتی از ارقام پرمحصول اصلاح شده و ارقام محلی ایرانی با رقم نرعقیم ‭IR‬‮‭58025‬‭A ‬انجام گردید. با مطالعه اولیه نتاج این تلاقی ها از نظر باروری دانه گرده در آزمایشگاه و نیز باروری خوشه در شرایط ایزوله در مزرعه مشخص شد که گیاه F1 حاصل از تلاقی رقم اصلاح شده فجر با رقم نرعقیم مذکور، دارای دانه های گرده صددرصد عقیم می باشند ومشخص گردید که رقم فجر دارای ژن هسته ای مغلوب ‭(rfrf) ‬و سیتوپلاسم نرمال میباشد. لاین نرعقیم فجر ‭A (CMS) ‬ازتلاقی برگشتی رقم فجر بعنوان والد دوره ای با رقم ‭IR‬‮‭58025‬‭A ‬طی 5 نسل بدست آمده است. از این لاین در مطالعات آینده جهت تلاقی با ارقام والدینی برای تولید هیبریدهای برتر و تولید بذر هیبرید استفاده خواهد شد. کلمات کلیدی : برنج، تلاقی برگشتی، حفظ و تکثیر لاین نر عقیم ‭(CMS) ‬، گلدهی، هیبرید‭(F‬1)