بررسی پارت های بذری غلات (گندم و جو) در کرت های کنترلی

برای حصول اطمینان از کاهش نیافتن کیفیت بذر در اثر اختلاط مکانیکی، جهش، گرده افشانی با گرده های نامطلوب و سایر موارد لازم است مراحل مختلف تکثیر بذر از طریق بررسی بذور تولیدی در هر مرحله از تکثیر از نظر استانداردهای کیفیت بذر مورد ارزیابی قرار گیرد. لذا به این منظور این بررسی در آزمایشگاه و مزرعه تحقیقاتی واحد تحقیقات ثبت و گواهی بذر و نهال استان خوزستان واقع در مرکز تحقیقات کشاورزی صفی آباد دزفول در سال زراعی ‮‭1388 -89‬ اجرا گردید. هدف از اجرای آزمون کرت های کنترلی در این تحقیق، بررسی و تعیین میزان خلوص بذری ارقام گندم و جو در طبقات بذری پرورش3 ، مادری و گواهی شده است. که دستیابی به این هدف با اجرای یادداشت برداری های آزمایشگاهی و ثبت و برآورد تنوع صفات مرفولوژیکی اندازه گیری شده تک بوته ها درکرت های کنترلی که از کاشت نمونه های تصادفی محموله های بذری به دست آمده است، عملی گردید.کرت های کنترلی با هدف بررسی خلوص بذری و بیماری های بذرزاد پارت های بذری تولیدی کشور تشکیل می گردند. به منظور بررسی ‮‭80‬ پارت بذری از ارقام گندم نان و دوروم و ‮‭20‬ پارت بذری ارقام جو در طبقه بذری پرورش 3 ، مادری و گواهی شده تولیدی مراکز تولید بذراستانهای خوزستان- کرمانشاه - بوشهر- چهار محال بختیاری- کهکیلویه و بویر احمد- لرستان ایلام ، در کرت های کنترلی به مساحت ‮‭15‬ مترمربع(2خط به فاصله ‮‭75‬ سانتیمتر و طول ‮‭10‬ متر) و در نظر گرفتن 5 سانتیمتر فاصله بین بوته ها کشت شدند. ابتدا در کرت های کنترلی به صورت تصادفی تعداد ‮‭20‬ بوته انتخاب و علامت گذاری گردید و در مراحل مختلف رشد و نمو گیاه بر اساس مراحل رشد دهدهی زادکس (ضمیمه 1) از برخی از خصوصیات مرفولوژیکی و زراعی که کمتر تحت تاثیر شرایط محیطی قرار گرفته و منطبق بر دیسکریپتور اتحادیه بین المللی برای حفاظت از ارقام جدید گیاهی است، یادداشت برداری انجام گرفت. تجزیه های آماری مناسب بر روی داده های حاصل از یادداشت برداری از خصوصیات مرفولوژیکی بوته های داخل هر کرت مربوط به هر رقم با استفاده از نرم افزار ‭spss ‬و روش های آماری چند متغیره از قبیل تجزیه خوشه ای و تجزیه به مولفه های اصلی که از متداول ترین روشهای آماری مورد استفاده در این راستا می باشد بهره گرفته شد.الگوریتم مورد استفاده برای تجزیه خوشه ای در این بررسی ‭Ward ‬است و برای بررسی کارایی این الگوریتم از ضریب همبستگی کوفنتیک استفاده شد. بدین وسیله میزان یکنواختی صفات در هر پارت بذری و هر رقم به دست آمد در ادامه تولیدکنندگان ارقام و پارت های بذری هر رقم از نظر رعایت اصول تولید و تکثیر بذور پایه(رعایت استانداردهای خلوص بذر) مورد مقایسه قرار گرفتند. نتایج نشان داد که در تجزیه ای خوشه ای به روش وارد برای بررسی داده های مزرعه ای ارقام و طبقات تولید بذر گندم همه ارقام مورد مطالعه در فاصله 5 اقلیدسی در2 کلاستر و همچنین طبقات بذری در 3 کلاستر مجزا قرار گرفته اند. و همچنین نتایج تجزیه خوشه ای برای بررسی داده های مزرعه ای ارقام و طبقات تولید بذر جو نشان داد که همه ارقام و طبقات بذری مورد مطالعه در فاصله 5 اقلیدسی در 3 کلاستر مجزا قرار گرفتند. قرار گرفتن ارقام گندم و جو ذکر شده همنام (مثال چمران) تمام استانها در کنار هم در یک کلاستر نشان از این داردکه ارقام همنام از یکنواختی و از قرابت ژنتیکی در همه استانهای ذکرشده برخوردار می باشند وهمچنین قرارگرفتن طبقات بذری همنام (طبقه مادری و طبقه گواهی شده) در طبقه خود نشان از درستی و یکسانی طبقه این ارقام و یکسانی استانداردهای بذری در استانهای مربوطه می باشد. نتایج تجزیه عاملها ، صفات تحت بررسی در ارقام گندم و جو را در عوامل چهارگانه بصورت معنی داری تفکیک نمود و فقط چهار عامل در تحلیل اولیه مقادیر ویژه بزرگتر از یک را داشتند و بترتیب ‮‭82‬ درصد و‮‭81‬ درصد تغییر پذیری در متغیرهای اصلی را نشان دادند. بر اساس این نتایج در بررسیهای ارقام گندم صفات تعداد سنبلچه در سنبله، شکل شانه پو شه پایینی ، مومی بودن سنبله و مومی بودن غلاف برگ پرچم و در بررسیهای ارقام جو صفات طول ریشک ، آنتوسیانین گوشوارک برگ پرچم و عادات رشدی گیاه بزرگترین بردار ویژه مثبت یا منفی(قدر مطلق) را با مولفه های اصلی نشان دادند. واژه های کلیدی : کرت های کنترلی ، خلوص بذری ، زادکس ، چند متغیره ، تجزیه خوشه ای ، تجزیه به مولفه های اصلی ، خصوصیات مرفولوژیکی و زراعی ، وارد‭(Ward) ‬، ضریب همبستگی کوفنتیک