بررسی امکان کشت پاییزه ارقام جدید آفتابگردان در شرایط دیم گنبد

این تحقیق به منظور مطالعه امکان کشت پاییزه ژنوتیپهای جدید آفتابگردان در مقایسه با کشت زمستانه آنها در شرایط دیم استان گلستان از پاییز سال ‮‭1387‬ به مدت دو سال زراعی در ایستگاه تحقیقات کشاورزی گنبد انجام گردید. این آزمایش به صورت طرح کرتهای خرد شده در چهار تکرار با طرح پایه بلوکهای کامل تصادفی انجام گرفت. سطوح عامل اصلی شامل چهار تاریخ کاشت از نیمه اول آذر ماه با فواصل هر ‮‭15‬ روز یکبار بودند. سطوح عامل فرعی شامل شش ژنوتیپ آفتابگردان با اسامی ‮‭90‬‭-SHF‬‮‭81‬ ، فرخ، ‭Favorit ‬، آذرگل، ‮‭43‬‭-CMSG‬5‭xR ‬و ‮‭43‬‭-CMSG‬6‭xR ‬بودند. یادداشت برداریهای معمول در طول دوره رویش به عمل آمد. پس از برداشت تجزیه آماری روی صفات مورد ارزیابی انجام گردید. نتایج تجزیه مرکب دو ساله حاکی از معنی دار بودن اثر سال بر کلیه صفات مورد بررسی بجز ارتفاع بوته و قطر طبق بود. یعنی شرایط مناسبتر سال اول آزمایش عملکردهای بالاتر دانه و روغن را به همراه داشت. اثر تاریخ کاشت بر هیچیک از صفات مورد مطالعه معنی دار نبود که میتواند به دلیل شرایط سال اول آزمایش و معنی دار نبودن این تیمار بر صفات مورد نظر باشد. علیرغم معنی دار نبودن این تیمار، تاریخ کاشت دوم (نیمه دوم آذر ماه) بترتیب با ‮‭1/858‬ تن دانه و ‮‭0/696‬ تن روغن در هکتار، بالاترین مقادیر عملکرد دانه و روغن را داشت. اثر متقابل سال ‭X ‬تاریخ کاشت بر کلیه صفات مورد بررسی معنی دار بود که با توجه به تفاوت شرایط دو سال آزمایش قابل انتظار بود. اثر رقم بر کلیه صفات مورد مطالعه بجز درصد روغن معنیدار بود. هیبریدهای ‮‭43‬‭-CMSG‬6‭xR ‬و ‮‭90‬‭-SHF‬‮‭81‬ به ترتیب با ‮‭1/889‬ و ‮‭1/385‬ تن دانه در هکتار، بیشترین و کمترین مقادیر عملکرد دانه در واحد سطح را به خود اختصاص دادند. در این بررسی هیبریدهای فرخ و ‮‭43‬‭-CMSG‬5‭xR ‬با ‮‭163/6‬ و ‮‭185/4‬ روز طول دوره رویش به ترتیب زودرس ترین و دیررس ترین ژنوتیپهای مورد بررسی بودند. براساس نتایج این تحقیق به منظور دستیابی به عملکردهای بالاتر دانه و روغن در سالهای زراعی کم باران در مناطق دیم دشت گلستان که امکان آبیاری وجود ندارد، توصیه کشت هیبریدهای دیررس ‮‭43‬‭-CMSG‬6‭xR ‬و آذرگل در تاریخ کاشت دوم (نیمه دوم آذرماه) میتواند مد نظر قرار گیرد. همچنین در سالهای با بارندگی مناسب، کشت و تولید رقم بازگرده افشان فیوریت به دلیل هزینه کمتر تولید بذر و افزایش درآمد خالص کشاورزان از طریق کاهش هزینه تولید قابل توصیه خواهد بود. کلمات کلیدی : آفتابگردان، کشت پاییزه و زمستانه، رقم، عملکرد روغن