بررسی و انتخاب در جمعیت نسل های در حال تفکیک به منظور تهیه لاین های مقاوم به سرما در برنج

گیاهان زراعی شرایط رشدی نامناسب زیادی را در طول دوره رشد خود تجربه می کنند. در بین فاکتورهای نامطلوب درجه حرارت پایین، تهدیدی جدی برای جوانه زدن بذر در خزانه، استقرار نشا در زمین اصلی و گلدهی در خیلی از گیاهان زراعی از جمله برنج می باشد. بدین منظور جهت تهیه لاین های متحمل به سرما، تعداد ‮‭50‬ لاین متحمل به سرما ارسالی از ایری در دو مرحله جوانه زنی و گیاهچه ای ارزیابی و تعداد شش لاین خالص برنج به نامصهای ‮‭22-1-3-2-5‬‭-IR‬‮‭2-2-1-72944‬، ‭IR‬‮‭2-57-73688‬، ‭IR‬‮‭2-41-73694‬، ‭IR‬‮‭76687‬ با منشا ایری و ‭PR‬‮‭27137‬‭-CR‬‮‭153‬ و ‮‭3-2‬‭-PSBRC‬‮‭44‬‭( IR‬‮‭59468‬‭-B-B) ‬با منشا فیلیپین، به عنوان ارقام متحمل به سرما مشخص گردیدند. در سال ‮‭1385‬ شش لاین مذکور به عنوان پایه مادری با چهار رقم بومی حساس به سرما به نامصهای حسنی، بینام، دمسیاه و هاشمی به عنوان پایه پدری تلاقی داده شدند. در سال ،‮‭1386‬ بیست و چهار فقره بذور نسل دوم بدست آمده در خزانه در شرایط وجود سرما بذرپاشی شد. بذور جوانه زده در شرایط سرما انتخاب و پس از رشد با سن ‮‭35‬ روزه در زمین اصلی با فاصله ‮‭25‬ در ‮‭25‬ سانتی متری به صورت تک نشا کشت گردیدند. این عمل تا سال ‮‭1389‬ به همین شکل به منظور خالص سازی ارقام با استفاده از روش اصلاحی شجره ای صورت گرفت. انتخاب لاین های تک بوته از داخل جمعیت در حال تفکیک ، بر اساس صفاتی مثل ارتفاع بوته، زودرسی، درصد دانه های پوک کمتر و مقاومت نسبت به بیماری بلاست انجام شد. بیشترین بوته های انتخابی از تلاقی بین ارقام محلی و لاین مقاوم ‮‭44‬‭)PR‬‮‭27137‬‭-CR‬‮‭153‬) بدست آمد. از بین این چهار تلاقی، بهترین لاین های متحمل به سرما مربوط به تلاقی دمسیاه‮‭44‬‭)PR‬‮‭27137‬‭-CR‬‮‭153‬)ا با ‮‭177‬ بوته انتخابی و بعد از آن تلاقی بینام‮‭44‬‭)PR‬‮‭27137‬‭-CR‬‮‭153‬) ا با ‮‭108‬ بوته انتخابی بوده است. به عبارت دیگر لاین های متحمل مذکور از نظر ترکیب پذیری و انتقال صفات مرتبط با تحمل به سرما نسبت به لاین های مقاوم دیگر برتری داشته اند. همچنین به منظور ایجاد نقشه پیوستگی نشانگرهای ‭SSR ‬و‭AFLP ‬در جمعیت F2 حاصل از تلاقی دمسیاه‮‭44‬‭) PR‬‮‭27137‬‭-CR‬‮‭153‬) ا و مکان یابی ‭QTL ‬های کنترل کننده صفات مرتبط با تحمل به سرما با این نشانگرها، تعداد ‮‭124‬ بوته تصادفی F2 حاصل از تلاقی 2 والد دمسیاه (والد حساس به سرما) و ‮‭44‬‭) PR‬‮‭27137‬‭-CR‬‮‭153‬) (والد متحمل به سرما) در مزرعه ی آزمایشی موسسه تحقیقات برنج کاشته شد. به منظور شناسایی ‭QTL ‬های کنترل کننده صفات مورد مطالعه از روش های مکان یابی فاصله ای و مکان یابی فاصله ای مرکب استفاده شد. از مجموع ‮‭45‬ نشانگر ریز ماهواره ‭(SSR) ‬و از تعداد ‮‭20‬ ترکیب اختصاصی 7 ،‭AFLP ‬ترکیب بین والدین چندشکل بودند که در مجموع ‮‭101‬ جایگاه چند شکل حاصل گردیدکه با استفاده از نرم افزار ‭Map Manager QTx‬‮‭17‬، این نشانگرهای چند شکل در ‮‭12‬ گروه پیوستگی قرار گرفتند. نقشه حاصل، ‮‭3111/5‬ سانتی مورگان از ژنوم برنج را تحت پوشش قرار داد و فاصله هر دو نشانگر مجاور از یکدیگر به طور متوسط ‮‭31/67‬ سانتی مورگان برآورد گردید. برای شناسایی مکان ژنومی ‭QTL‬ها از روش مکان یابی فاصله ای مرکب استفاده گردید. در مجموع تعداد ‮‭21‬ فاصله نشانگری واجد ‭QTL ‬برای هر 7 صفت مورد بررسی، مکان یابی گردید. از این تعداد، سه جایگاه ‭QTL ‬برای صفت مقاومت به پژمردگی، پنج جایگاه ‭QTL‬، برای صفت مقاومت به نکروزه شدن، سه جایگاه ‭QTL‬، مربوط به صفت مقاومت در برابر زرد شدن و سه جایگاه ‭QTL ‬برای صفت تحمل به سرما مکان یابی گردید. واژه های کلیدی: برنج، ارقام متحمل به سرما، نسل های در حال تفکیک، نشانگرهای مولکولی