بررسی زمان مناسب ورود و خروج دام در مرتع نمونه پنج منطقه رویشی ایران (آذر بایجان غربی)

مراتع از گونه های گیاهی مختلفی تشکیل شده است که هر یک دارای مراحل رویشی و زایشی متفاوتی میباشند. بنابراین هر یک از گونهها در زمان خاصی از دوره رویش آمادگی چرا داشته و در زمان خاصی نیز باید چرای آن متوقف شود.گذشته از آن خاک مرتع نیز در زمان های معینی آمادگی ورود دام به مرتع را دارد. بدون شناخت این خصوصیات در یک مرتع تعیین فصل چرا و مدیریت چرا و دام مقدور نمیباشد. با انجام این بررسی، امکان تجدید نظر در برنامه مدیریت چرای مراتع مناطق دارای پوشش گیاهی مشابه فراهم میشود. به همین منظور برای تعیین ورود بموقع دام به مرتع و خروج به هنگام آن از مرتع، این تحقیق در مراتع نیمه استپی تزخراب ارومیه واقع در ‮‭20‬ کیلومتری جنوب شرق ارومیه بمدت 4 سال(‮‭1386-1389‬) اجرا شد در این بررسی3 گونه مرتعی ‭Atriplex verrucifera -Puccinella distance -Aeluropus littoralis ‬مورد مطالعه قرار گرفت و از هر کدام ‮‭10‬ پایه انتخاب و شاخصه های شروع رشد، دوران رشد رویشی، گلدهی،تولید بذر،رسیدن بذر،شروع خواب گیاه و میزان رشد ارتفاعی هر ‮‭10‬ روز یک بار مورد ارزیابی قرار گرفت.. و همچنین وضعیت رطوبتی خاک از زمان شروع فصل رویش تا خشک شدن گیاه بمدت‮‭20‬ هفته و در 4 سال جمع آوری و در فرم های ویژه ای ثبت گردید.. نتایج نشان داد که بین 3 گونه مرتعی از نظر مراحل فنولوژی در سالهای مورد بررسی تفاوت وجود دارد طوریصکه ‭ Puccinella distance ‬زودتر از سایر گونه ها مراحل رشد خود را آغاز و به اتمام می رساند در حالی که گیاه ‭Aeluropus littoralis ‬با فاصله مشخصی دیرتر از ‭Puccinella distance ‬دوران رشد خود را طی کرده و گونه‭Atriplex verrucifera ‬و دوره رشد طولانی تری را بخود اختصاص داده است.. به طوری که رسیدن بذر وریزش آن به آذر ماه ختم می گردد نتایج رطوبت خاک نیز در طول مدت اجرای طرح نشان داد، به علت بافت رسی وسنگین خاک ، در اغلب موارد بویژه در سالهای تر سالی مثل ‮‭89‬ و‮‭86‬ خاک از رطوبت متوسطی برخوردار بود و از اواخر اردیبهشت ماه مشکلی از نظر حرکت دام در مرتع ایجاد نشد.در آن سالها حدودا ‮‭50‬ درصد خاک مرطوب و ‮‭50‬ درصد خاک خشک بود در سالهای خشکسالی مثل سال ‮‭87‬.که ‮‭20‬ در صد خاک مرطوب و ‮‭80‬ درصد آن خشک بوده است از اوایل اردیبهشت ماه مشکلی از نظر حرکت دام در مرتع ایجاد نشد مطالعه فنولوژی گونه ‭Atriplex verrucifera ‬نشان می دهد که بهترین زمان شروع چرا می تواند از اوایل خرداد تا نیمه دوم تیر واز اواخر شهریورماه تا آخر مهر ماه ادامه داشته باشد. بهترین زمان جمع آوری بذر در این گونه اواسط آبان است. مطالعه فنولوژی گونه های ‭Puccinella distance ‬و ‭Aeluropus littoralis ‬نشان می دهد که بهترین زمان شروع چرا می تواند از اوایل اردیبهشت تا اواسط تیر ادامه داشته باشد. بهترین زمان جمع آوری بذر در این گونه اواخر تیرتا اوایل مرداد است. با توجه به نتایج حاصله، تقویم زمانی چرا در منطقه از اواسط اردیبهشت تا اواسط تیر ماه واز اواخر شهریور تا آخر مهرماه است ( بدلیل طولانی بودن دوره رشد گونه های، ‭Salsola grassa Atriplex verrucifera ( ‬می باشد. این تقویم با شرایط فعلی بهره بردار در روستای مورد بررسی مطابقت دارد. واژه های کلیدی: آمادگی مرتع، ورود دام به مرتع، خروج دام از مرتع ، فنولوژی، رطوبت خاک ، سایت تزخراب ارومیه.