بررسی و مقایسه روش دستی با روش ‭GIS‬، با بهره گیری از مدل رقومی زمین در استخراج شبکه هیدروگرافی، رتبه بندی و محاسبه طول و شیب آبراهه هادر حوزه های آبخیز لتیان

شبکه آبراهه ها در حوزه های آبخیز نقش مهمی را ایفا می کنند. مولفه های شبکه آبراهه ها شامل طول، شیب، تراکم، رتبه ‭(order of stream)‬، نوع آبراهه و نوع شبکه آبراهه می باشند. هریک از این مولفه ها در وقایع هیدرولوژیکی حوزه تاثیر زیادی دارند، این مولفه ها در حوزه های آبخیز و به ویژه در حوزه های آبخیز کوهستانی دارای تغییرات زیادی هستند که اندازه گیری دقیق آنها مشکل است و نیازمند به صرف مدت و هزینه زیاد می باشد. بالاخص اگر لازم باشد که اقدامات آبخیزداری در مقیاس بزرگ انجام شود، تنها با نقشه برداری زمینی می توان نقشه های مورد نیاز (مقیاس‮‭25000:1‬ تا ‮‭10000:1‬) را تهیه کرد که این امر متحمل صرف وقت و هزینه زیاد است. لذا نتایج این تحقیق تاثیر زیادی در ارایه آسانی کار و کاهش هزینه ها خواهد داد و از طرفی در وقت صرفه جویی زیادی خواهد شد. روش این تحقیق، بررسی و مقایسه روشهای اندازه گیری با استفاده از روشهای دستی است که در دو مرحله انجام شده است مرحله اول روش دستی ‭(manual methods) ‬بوده که از ابزار اندازه گیری صحرایی، شامل نقشه های توپوگرافی، دوربین نقشه برداری و ابزاراندازه گیری آزمایشگاهی شامل: نقشه های توپوگرافی،عکسهای هوایی، مساحت سنج،‭(Planimeter) ‬ومنحنی سنج ‭(Curvimeter) ‬استفاده شده است.مرحله دوم روشهای ماشینی‭(Automated) ‬می باشدکه شامل نقشه های توپوگرافی و عکسهای هوایی و نرم افزارهای ‭ILWIS‬‮‭2.3‬، ‭Arc-View‬‮‭2.3‬ و نرم افزارR2‭V ‬استفاده شده است. همه ارقام به دست آمده (آمار تیمار) با ارقام اندازه گیری شده در حوزه های آبخیز (امامه، گرمابدر و آهار) مورد مقایسه قرار گرفته اند و نتایج مطلوبی در بررسی حاضر حاصل گردید.که ذیلا به طور خلاصه به آنها اشاره می شود. 1- با توجه به نتایج این تحقیق، روش دستی در تهیه نقشه شبکه آبراهه ها و رتبه بندی آبراهه ها، دقیق تر است ولی زمان زیادی را صرف نموده و همینطور هزینه زیادی در استخراج نقشه به خود اختصاص داده است. در این رابطه مسلما روشهای ‭GIS ‬برتری دارند و دارای امتیاز بیشتری هستند و آن زمان کم و سرعت زیاد آنها است ولی مقایسه روشهای ‭GIS ‬با هم، یعنی نرم افزار ‭Arc view ‬نسبت به نرم افزار ‭ILWIS‬برتری دارد و توان تولید شبکه آبراهه ها در حد ترسیم کوچکترین آبراهه و همین طور رتبه بندی منظم آبراهه ها در ‭Arc view ‬انجام می شود ولی در ‭ILWIS ‬به سختی انجام می شود. 2- در تهیه مدل ارتفاعی رقومی ‭(DEM) ‬استفاده از ‭ILWIS ‬در این زمینه نسبت به ‭Arc view ‬از دقت بیشتری برخوردار بوده است و اختلاف بین آنها در تهیه نقشه رقومی معنی دار بوده است. 3- در برآورد اندازه طول آبراهه و مساحت حوزه و همین طور محیط حوزه، روش دستی برتری نشان داده است ولی در مقایسه با شاهد اختلاف جزیی را از خود نشان داده است. و در روشهای ‭GIS‬، نرم افزار‭Arc view ‬امتیاز بیشتری نسبت به ‭ILWIS ‬نشان داده است، حتی در این رابطه با روش دستی اختلاف بسیار جزیی و قابل اغماض نشان داده است. 4- در برآورد شیب آبراهه روش دستی با روش اندازه گیری اختلاف معنی داری از خود نشان نداده اند، در واقع مقادیر آنها نزدیک به هم هستند ولی در برآورد شیب اختلاف و روش دستی در آبراهه ها اختلاف بیشتری نشان داده است و در رود خانه اصلی با شیب کم همچنین اختلاف جزیی مشاهده شده است اما در رودخانه های با شیب زیادتر اختلاف معنی دار بوده است (رودخانه گرمابدر و آهار و رودخانه اصلی امامه). برآورد شیب آبراهه ها و رودخانه اصلی با استفاده از روش ‭GIS‬، کلا با روش دستی اختلاف معنی دار بوده است.و شیب را زیادتربرآورد کرده اند ولی درمقایسه روشهای ‭GIS ‬با هم، روش ‭Arc view‬دقیق تر بوده است. از نظر دقت اندازه گیری در بررسیهای نهایی روش دستی برتری بیشتری را نشان داده است و بین روشهای ‭GIS‬، روش ‭Arc view‬در برآورد پارامترهای شبکه آبراهه امتیاز بیشتری را به خود اختصاص داده است. کلید واژه ها: مقایسه روش دستی با روش‭GIS ‬، استخراج شیکه آبراهه ، رتبه بندی ، ‭ILWIS ‬، ‭ARCVIEW