بررسی امکان تولید گیاهچه های هاپلویید پنبه در شرایط آزمایشگاهی

در تحقیق حاضر که در قالب 9 آزمایش مختلف به انجام رسید، اثر ترکیبات و غلظتهای مختلف هورمونهای 4،2‭-D‬، ‭NAA ‬و ‭BAP ‬در محیط کشت ‭MS ‬به همراه ویتامینهای B5 و همچنین اثر پیشتیمارهای سرمایی ،‮‭3 1‬ و ‮‭10‬ روزه در 4 درجه سانتیگراد بر درصد کالوسزایی و اندازه کالوس ریزنمونه تخمک و تخمدان تلقیح نشده پنبه مورد بررسی قرار گرفت. جهت اجرای تحقیق از طرح کاملا تصادفی با سه تکرار استفاده شد. بر اساس نتایج، درصد کالوسزایی و اندازه کالوس وابسته به رقم، پیشتیمار سرمایی، نوع و غلظت ترکیبات هورمونی موجود در محیط کشت بود. ریزنمونه های تخمک ارقام ساحل و کوکر-‮‭312‬ زودتر از سایر ارقام شروع به کالوسدهی نمودند، به طوری که در کمتر از 3 روز شروع به کالوسدهی میکردند و بههمراه رقم خرداد حجم کالوس بیشتری تولید کردند و درصد کالوسدهی در بین ارقام مختلف متفاوت بود. تعداد روزهای متفاوت القای سرما، تاثیر معنیداری در القای کالوس نشان داد، به طوری که افزایش مدت زمان القای پیشتیمار سرمایی به ‮‭10‬ روز، نقش مثبتی در کالوسزایی تخمک پنبه داشت و منجر به تولید کالوس بیشتر گردید، از طرفی القای مدت زمان تیمار سرمایی کمتر از 3 روز اثر کاهش شدیدی بر کالوسزایی ریزنمونههای تخمک پنبه نشان داد. تخمکهایی که به مدت ‮‭10‬ روز تحت القای سرما قرار گرفته بودند کالوسهای متوسط تا بزرگ و سبز روشن تولید کردند که با ‮‭90/3‬ درصد در رقم نامبر-‮‭200‬ بیشترین درصد تولید کالوس را نیز دارا بودند. کالوسزایی بهشدت تحت تاثیر ترکیبات هورمونی به کار رفته در محیط کشت و اثرات متقابل این عامل با سایر فاکتورهای اعمال شده قرار داشت و تنظیم کنندههای رشد نقش مهمی در ایجاد کالوس داشتند. غلظت بالای هورمون ،‮‭42‬‭-D ‬بر روی درصد کالوسزایی تاثیر منفی نشان داد و غلظتهای متوسط ‮‭0/5‬ تا یک میلیگرم بر لیتر از این هورمون درصد کالوسزایی بالاتر و اندازه کالوس بزرگتری را بههمراه داشتند. غلظتهای کم تا متوسط سیتوکینین نقش مثبتی در کالوسزایی تخمک پنبه داشت و سبب افزایش درصد کالوسزایی گردید. از طرفی حضور غلظتهای پایین اکسین به همراه مقادیر متوسط تا زیاد سیتوکینین (3 و 6 میلیگرم بر لیتر) اثر بازدارندهای بر کالوسزایی تخمک پنبه نشان داد. بهطور کلی میتوان نتیجه گرفت که حضور منابع اکسین مانند هورمون ،‮‭42‬‭-D ‬و ‭NAA ‬جهت القای کالوس در محیط کشت ضروری می باشند، گرچه غلظت بالاتر از 3 میلیگرم بر لیتر اکسین اثر بازدارندهای در تولید کالوس نشان داد. سیتوکینین نقش خاصی در کالوسزایی ایفا نمیکرد ولی غلظتهای بالای سیتوکینین در ژنوتیپهای مختلف درصد کالوسزایی کمتری داشت. واژه های کلیدی: پنبه، ریزنمونه، کالوسزایی، ترکیبات هورمونی، تخمک.