بررسی سازگاری و پایداری عملکرد ژنوتیپ های گندم نان در آزمایش های یکنواخت سراسری در شرایط دیم گرمسیری و نیمه گرمسیری

خشکی و گرما عوامل کلیدی تاثیرگذار بر کاهش ظرفیت عملکرد گندم در دیمزارهای نیمه گرمسیری کشور می باشند. بهبود و شناسایی ژرم پلاسم گندم دارای تحمل بیشتر در مقابل این تنشصها، راهکاری مناسب برای استمرار تولید گندم در شرایط متنوع آب و هوایی مناطق نیمه گرمسیری است. این امر با اجرای آزمایشات چند محیطی در مناطق و سال های مختلف و با هدفمند کردن گزینش واریتهصها در محیطهای مختلف رشد گندم محقق می شود. درهمین راستا، تعداد ‮‭18‬ ژنوتیپ پیشرفته گندم نان در پنج ایستگاه گچساران، خرم آباد، گنبد، مغان و ایلام در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با چهار تکرار طی سه سال زراعی(‮‭1386-89‬) کشت شدند. عملکرد دانه در هر سال از طریق تجزیه واریانس ساده مورد آزمون قرار گرفت. سپس بمنظور بررسی اثرات متقابل ژنوتیپا محیط بر روی داده های سه ساله در هر ایستگاه و همچنین تمام ایستگاه ها، تجزیه واریانس مرکب انجام گردید. پایداری عملکرد دانه با استفاده از روش رتبهصبندی و ضریب تغییرات درون مکانی ارزیابی شد. تنوع آب و هوایی و وقوع خشکسالی با شدت های متفاوت در محیطهای مختلف سبب شد که اثر اصلی سال و اثر متقابل ژنوتیپا سالا مکان کاملا معنی دار باشد. اختلاف بین ژنوتیپ ها معنیصدار نبوده است. معهذا، براساس روش چند دامنهصای دانکن تنوع معنیصداری بین ژنوتیپصها مشاهده شد. در بررسی سه ساله ژنوتیپ ها، تعداد 9 لاین در کلاس مشترک با شاهد کوهدشت قرار داشت و سایر لاینصها نسبت به شاهد کوهدشت در سطوح احتمال پنج و یک درصد کاهش معنی دار داشتهصاند. از سوی دیگر، رقم کوهدشت دارای متوسط رتبه پنجم، کمترین انحراف معیار رتبه و ضریب تغییرات درون مکانی متوسط بوده است و هیچصکدام از لاینصها از لحاظ صفات مهم زراعی برتری محسوسی در مقایسه با شاهد نداشتهصاند. واژه های کلیدی :گندم، سازگاری، پایداری عملکرد، دیم نیمه گرمسیری، خشکی و گرما