مطالعه نحوه توارث عادت رشد و برخی صفات زراعی در گندم دوروم به روش دی آلل

برای انجام هر برنامه اصلاحی در گیاهان، اطلاع از ساختار ژنتیکی و چگونگی کنترل صفات توسط ژنها ضروری است. در این پژوهش، به طور تصادفی از بین ارقام و لاین های آزمایشی گندم دوروم دیم ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه، شش ژنوتیپ با سه عادت رشد متفاوت (زمستانه، بینابین و بهاره) انتخاب (از هر عادت رشدی 2 ژنوتیپ) و برای تشکیل یک مجموعه دی آلل، تمام تلاقی های ممکن در طول سال های زراعی ‮‭1382-83‬ و ‮‭1383-84‬ بین آنها انجام شد. نتاج نسل F1 به همراه والدین در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با 2 تکرار جهت اندازه گیری صفاتی چون میزان تحمل به سرما ‭(CTL)‬، ارتفاع بوته‭(PLH)‬، طول سنبله ‭(SPL)‬، تعداد دانه در سنبله ‭(SS)‬، طول و عرض برگ پرچم ‭(&FLL FLD)‬، طول پدانکل‭(PDL)‬، وزن هزار دانه‭(TKW ) ‬مورد بررسی قرار گرفتند. تجزیه آماری به روش اول گریفینگ و روش جینکز و هیمن انجام گردید. میانگین مربعات ترکیب پذیری عمومی ‭(GCA) ‬و خصوصی ‭(SCA) ‬و نسبت بیکر و آزمون معنی داری نسبت ‭GCA/SCA ‬نشان داد که صفات طول برگ پرچم، طول سنبله، وزن هزار دانه و تعداد دانه در سنبله تحت تاثیر کنترل افزایشی ژن ها بوده و در مورد صفات عرض برگ پرچم، طول پدانکل، تحمل سرما و ارتفاع بوته اثر غیرافزایشی ژن ها( اپیستازی و غالبیت) دخالت بیشتری دارد. وراثت پذیری عمومی صفات از %‮‭60‬ برای طول سنبله تا %‮‭23‬ برای طول برگ پرچم متغییر بود. ب ا توجه به نتایج بدست آمده از این بررسی برای بهبود و اصلاح صفات طول برگ پرچم، طول سنبل ه، وزن هزاردانه و تعداد دانه در سنبله، انتخ اب ‭(Selection) ‬در نسل های اولی ه اص لاحی ‭( F‬2 و F3 ) و در مورد صفات تحمل سرمای زمستانه، عرض برگ پرچم، ارتفاع بوته و طول پدانکل انتخاب در نسل های پیشرفته تر اصلاحی نظیر F4 و F5 موثرتر و منطقی تر بوده و توصیه می گردد. واژه های کلیدی: گندم دوروم، دی آلل، تجزیه ژنتیکی، تحمل سرما