شناسایی علل خشکیدگی درختان شاه بلوط در استان گیلان

رویشگاه های شاه بلوط در کشورمان تنها به مناطق خاصی از استان گیلان نظیر مناطق کوهستانی شهرستان شفت (ویس رود، طالقان، لپوندان)، تالش(شفارود، آق اولر) و فومن(قلعه رود خان)محدود می باشد و از طرفی به دلیل اینکه همین رویشگاههای محدود نیز در معرض خطر خشکیدگی کامل قرار گرفته اند؛ لذا از نظر مسیولین و متولیان منابع طبیعی کشور، این جنگلها از اهمیت صیانتی ویژه ای برخوردار بوده و این تحقیق با درخواست مکتوب و موکد سازمان جنگلها و مراتع کشور اجرا گردیده است. در ابتدای کار بازدیدهایی از رویشگاههای درختان آلوده و بیمار شاهصبلوط در جنگلهای ویسرود و شفارود انجام پذیرفت. در اکثر درختان بیمار، علایم شانکر و بلایت روی شاخه ها و تنه مشاهده و علایم ثبت گردید. شاخه ها در قسمتهای انتهایی خشکیده و تنه در برخی قسمتهای خود، دچار پارگی پوست(اپیدرم) گردیده و روی آن نقاط نارنجی رنگ متراکم و فراوان مشاهده گردید. از شاخه ها، تنه و ریشه این درختان نمونه برداری انجام پذیرفت. در آزمایشگاه علایم ماکروسکپی شانکر بطور دقیق تر مورد بررسی قرار گرفت. از نقاط دارای علایم بافتهای آلوده(محل های پارگی اپیدرم میزبان)، نمونه هایی برداشت و اسلاید میکروسکپی تهیه گردید. به منظور از بین بردن رنگدانه های مزاحم بافت گیاهی و نیز نرم شدن نسج آلوده که ایجاد مشکل درتهیه نمونه و بررسی دقیق می نمود، نمونه ها درون محلول پتاس ‮‭10‬ درصد جوشانیده شدند. در این مرحله اسلاید هایی بسیار واضح و شفاف تهیه و سپس با استفاده از کانادابالزم تثبیت گردیدند. نتایج حاصل از بررسی اسلاید های میکروسکپی تهیه شده از بافت آلوده شاهصبلوط نشان داد که پریتس های قارچ جدا شده، به تعداد چند عدد درون یک بافت استرومایی (که خود این بافت استرومایی در داخل نسج گیاه میزبان واقع شده) قرار گرفته و هر پریتس در انتها با یک منفذی به خارج از بافت میزبان مرتبط می گردد. این منافذ که اندام گردن مانند پریتس ها را تشکیل می دهد به حالت صاف و عمودی می باشند. دیواره پریتس به رنگ قهوه ای تیره بوده و آسکها به همراه آسکوسپورهای دو حجره ای درون آن، به رنگ شفاف مشاهده گردیدند. در اندازه گیری طول و عرض حدود ‮‭20‬ آسکوسپور، اندازه ها برای طول اسپور ها بین ‮‭7-11‬ میکرون و عرض ‮‭3/5-5‬ میکرون تعیین گردید. این قارچ بر اساس کلیدهای تشخیص و منابع معتبر علمی گونه ‭Cryphonectria parasitica (Murr.) Barr ‬تشخیص داده شد که اولین گزارش از وجود این قارچ مخرب عامل خشکیدگی شاه بلوط در ایران می باشد. در مرحله پایانی، با مایه زنی قارچ جدا شده به نهال های سالم شاه بلوط عملیات اثبات بیماریزایی انجام گردید. واژه های کلیدی‭: Cryphonectria parasitica‬، بلایت شاه بلوط، خشکیدگی درختان، جنگل های گیلان